Het “Jules”-motief

Het is prachtig als je als relatief onbekende schaker jezelf onsterfelijk kan maken met één zet. Het overkwam Saveedra met een prachtige vondst. Een minorpromotie tot toren. Zie het artikel van Harold van der Heijden over dit thema. In het Brabantse Best woont schaakjournalist Jules Welling. Geen familie van de bekende internationale meester Gerard Welling uit Eindhoven overigens. Jules is een schaker van clubniveau die van de dokter niet meer in competitieverband mocht uitkomen omdat het slecht voor hem zou zijn. Maar als een grootmeester in de buurt is die een simultaan komt geven, is hij van de partij.

Zo is hij vooral tijdens de beroemde Interpolistoernooien in de tachtiger en negentiger jaren tegen veel grootmeesters in het strijdperk getreden. Tegen een van hen, Ludek Pachman, heeft hij een zet bedacht, waarmee hij wat mij betreft gelijkgeschaald mag worden met het Saveedramotief. Maar helaas voor Jules, vond er een mystificatie plaats die hem groot onrecht heeft aangedaan. Laten we eerst maar eens kijken naar zijn prachtige vondst.

Pachman (simultaan) – J. Welling

Zwart staat een toren voor, maar de witte pion op h7 staat op de voorlaatste rij, ondersteund door de eigen koning. Daarmee lijkt wit zich het vege lijf te kunnen redden. Jules gaat even op en neer om zijn toren te verbeteren.

1… Td7+ 2. Kg6 Td8 3. Kg7

Remise binnen handbereik voor wit, zou je zeggen. Niet na de volgende schitterende zet!

3… Th8!! Het is opmerkelijk dat zwart een volle toren in de aanbieding kan doen, maar dat dit de enige manier is om de winst af te dwingen. Zonder dit torenoffer is er geen winst voor zwart. 4. Kxh8 Wit kan ook wachten met het aannemen van het torenoffer, maar het zal hem niet baten. [Na 4. h4 wacht zwart geduldig af. 4… Ke7 5. h5 Ke8 6. h6 Ke7 en nu moet hij wel. 7. Kxh8 Kf7 met hetzelfde verloop als in de partij.] 4… Kf7 Dat is uiteraard het idee. De witte koning wordt opgesloten aan de rand en dan komt hij op een gegeven moment in tempodwang. Het is komisch om te zien hoe wit het noodlot over zichzelf afroept in het vervolg:

5. h3 Kf8 6. h4 Kf7 7. h5 Kf8 8. h6 Kf7 9. b4 axb3 10. a4 b2 11. a5 b1D 12. a6 Da1# 0-1

Met zo’n zet kun je thuiskomen! Dat deed Jules ook, niet menselijks is hem vreemd. Hij schreef er indertijd uitgebreid over in “De Raadsheer” het clubblad van de Eindhovense Schaakvereniging. Maar zijn lot was wreed.

Het fragment kwam als bijzonder eindspel terecht in De Schaakinformator, een vooraanstaand boekwerk waarin elk half jaar (later vier keer per jaar) de beste partijen, geanalyseerd en wel, in verschenen. In een speciaal hoofdstuk met eindspelen werden echter – als ik het goed heb – de kleuren omgedraaid. Men ging er kennelijk van uit dat de grootmeester deze partij gewonnen hebben.

Dat was Jules’ eer te na en volgens mij heeft hij er werk van gemaakt om dit gerectificeerd te krijgen. Ik kan me niet herinneren of het hem gelukt is, feit is wel dat dit wat mij betreft het “Jules-motief” genoemd kan worden.

Uiteraard ben ik op zoek gegaan naar studies en inderdaad ben ik er een paar op het spoor gekomen. Eerst een tweetal gemakkelijke studies, als je het kunstje tenminste kent.

Salvio

1. Th1 Kxh1 2. Kf2 b5 3. axb5 a4 4. b6 a3 5. b7 a2 6. b8D a1D 7. Db7# 1-0

Polerio

1. Ta1 Kxa1 2. Kc2 g5 3. hxg5 h4 4. g6 h3 5. g7 h2 6. g8D h1D 7. Dg7# 1-0

Tijd voor het wat zwaardere werk:

Zinchuk 1982.

Wit heeft grote problemen om pion a2 tegen te houden. 1. Pd3+ Kb5 2. Tg5+ Ka4 3. Pc5+ Kb4 4. Pb3 Kxb3 Ten koste van het paard kan de toren nu eindelijk ingezet worden.

5. Ta5 Kb2 6. Tb5+ Kc3 [Na 6… Ka3 wint 7. Kc2 a1D 8. Ta5+] 7. Tc5+ Kb2 8. Tc2+ Kb3 9. Tc1 Kb2

10. Ta1! Daar is het "Jules"-motief weer! 10… Kxa1 11. Kc2 g5 12. hxg5 h4 13. g6 h3 14. g7 h2 15. g8D h1D 16. Dg7# 1-0

Rossi 1967.

1. Tc2+ [1. Tc1? a1D 2. Txa1 Kxa1 3. Kc1 Ka2 4. Kc2 Ka1] 1… Kb3 2. Tc1 Kb2

3. Ta1! Zelfs met zoveel pionnen minder, werkt het motief. 3… g5 [3… Kxa1 4. Kc2 g5 5. hxg5 h4 6. g6 h3 7. g7] 4. hxg5 h4 5. g6 h3 6. Txa2+ Kxa2 7. g7 h2

8. Kc2 [Ook 8. g8D+! vindt zoals Cook heeft uitgevonden.] 8… h1D 9. g8D+ Ka1 10. Dg7+ Ka2 11. Df7+ Ka1 12. Df6+ Ka2 13. De6+ Ka1 14. De5+ Ka2 15. Dd5+ Ka1 16. Dd4+ Ka2 17. Dc4+ Ka1 18. Dc3+ Ka2 19. Db3+ Ka1 20. Dxa3# 1-0

5 Comments

  1. Avatar
    Dimitri december 08, 2010

    Er was toch ook (ik meen dit jaar) een partij tussen twee topgrootmeesters waarin dit motief voorkwam? Ik ben vergeten welke :(

  2. Avatar
    René Olthof december 09, 2010

    Ja, het motief kwam een keer of 5 voor op h8.

    Partij tussen superIGM’s ik dacht in de (neo-)Arkhangelskvariant, maar vreemd genoeg kan ik de partij ook niet vinden.

    Is een van de allerfraaiste partijen van de laatste tijd.

  3. Avatar
    Twaburov december 14, 2010

    Bedoelen jullie misschien deze? De koning patgezet op h4!

    [Event "5th MTel Masters"]

    [Site "Sofia BUL"]

    [Date "2009.05.14"]

    [Round "2"]

    [White "Ivanchuk, V."]

    [Black "Wang Yue"]

    [Result "0-1"]

    [ECO "C42"]

    [WhiteElo "2746"]

    [BlackElo "2738"]

    [PlyCount "102"]

    [EventDate "2009.05.13"]

    [EventType "tourn"]

    [EventRounds "10"]

    [EventCountry "BUL"]

    [EventCategory "21"]

    [Source "Mark Crowther"]

    [SourceDate "2009.05.18"]

    1. e4 e5 2. Nf3 Nf6 3. Nxe5 d6 4. Nf3 Nxe4 5. Nc3 Nxc3 6. dxc3 Be7 7. Be3 Nc6

    8. Qd2 Be6 9. O-O-O Qd7 10. Kb1 a6 11. Be2 Bf6 12. Ng5 Bxg5 13. Bxg5 f6 14. Be3

    O-O-O 15. Rhe1 Rhe8 16. b3 Bg4 17. f3 Bf5 18. Bf1 Bg6 19. Kb2 Re5 20. Bf2 Qf5

    21. Bg3 Rxe1 22. Bxe1 Qg5 23. Qxg5 fxg5 24. c4 Ne7 25. Bd2 h6 26. Bc3 Nf5 27.

    Re1 Re8 28. Rxe8+ Bxe8 29. Bd3 g6 30. Kc1 Nh4 31. Bf1 Kd7 32. Kd2 Ke6 33. Ke3

    Nf5+ 34. Kf2 Kf7 35. Bd3 Ne7 36. g4 Nc6 37. Be4 Nd8 38. Bd5+ Ke7 39. Bg7 h5 40.

    Bd4 Bc6 41. Be3 Kf6 42. Kg3 Ne6 43. a4 Ke5 44. Bxg5 Bxd5 45. f4+ Ke4 46. cxd5

    Nxg5 47. fxg5 h4+ 48. Kxh4 Kf3 49. b4 b5 50. a5 Kg2 51. h3 Kh2 0-1

  4. Avatar
    Rob Schoorl februari 28, 2011

    Alexey Shirov – Levon Aronian 0-1

    Moscow 2006 (4)

    1. e4 e5

    2. Nf3 Nc6

    3. Bb5 a6

    4. Ba4 Nf6

    5. O-O Be7

    6. Re1 b5

    7. Bb3 O-O

    8. c3 d5

    9. exd5 Nxd5

    10. Nxe5 Nxe5

    11. Rxe5 c6

    12. d4 Bd6

    13. Re1 Qh4

    14. g3 Qh3

    15. Re4 g5

    16. Qf1 Qh5

    17. Nd2 Bf5

    18. f3 Nf6

    19. a4 Nxe4

    20. Nxe4 Qg6

    21. Nxd6 Qxd6

    22. Bxg5 Qg6

    23. Qc1 Bd3

    24. axb5 axb5

    25. Rxa8 Rxa8

    26. Kf2 Bc4

    27. Bxc4 bxc4

    28. g4 Re8

    29. Bf4 Qd3

    30. Kg3 Qe2

    31. Qb1 Qe1+

    32. Qxe1 Rxe1

    33. Bd6 Rg1+

    34. Kf2 Rb1

    35. Ba3 Kg7

    36. Kg3 Kg6

    37. h3 h5

    38. Kh4 Rg1

    39. Bc5 Rg2

    40. Ba3 f6

    41. gxh5+ Kf5

    42. f4 Rg8

    43. Bd6 Ke6

    44. h6 Kxd6

    45. Kh5 f5

    46. h7 Rh8

    47. Kg6 Ke7

    48. Kg7 Ke8

    49. Kg6 Kf8

    50. h4 Ke7

    51. Kg7 Ke8

    52. Kg6 Kf8

    53. h5 Ke7

    54. Kg7 Ke8

    55. Kg6 Kf8

    56. h6 Ke8

    57. Kf6 Rxh7

    58. Kg6 Rf7

    0-1

Only ingelogde gebruikers kunnen een reactie achterlaten.