Hoogeveen, Hoogeveen… wat doe je nu?

De organisatie van het Univé-toernooi in Hoogeveen gaat een nieuwe koers varen. De verandering in de toernooiformule is niet groot. De kroongroep bestaat uit twee tweekampen in plaats van een vierkamp.

Wel een revolutionaire verandering is dat toernooidirecteur Jeroen van den Berg na zeventien jaar zomaar is vervangen door Loek van Wely. Uit onvrede met dit besluit is het voltallige toernooicomité opgestapt.

Voor Schaaksite sprak ik met de afgetreden toernooisecretaris Johan Valk, bestuurslid Sytze Faber en Jeroen van den Berg.

In 2001 (en veel vaker) nam Loek van Wely zelf aan het toernooi deel. Hier zit hij tussen Lazaro Bruzon, Viktor Kortchnoi en Judit Polgar. Samen met Polgar won hij het toernooi.

Alle drie waren ze erbij, in maart 1997 op een persconferentie in Hoogeveen waarop het VAM-toernooi, zoals de eerste naam luidde, werd gepresenteerd. “Wij gaan iets nieuws doen”, waren de openingswoorden van Faber, de trotse burgemeester van Hoogeveen. In de Canon van het Nederlandse schaak is de ontstaansgeschiedenis te lezen.

Lex Jongsma was door de directeur van de sponsor (een kennis van hem) erbij gehaald als adviseur. Jongsma haalde Jeroen van den Berg erbij, als erkend schaakorganisator. Johan Valk was bij de gemeente beleidsadviseur kunst en cultuur. Hij had het toernooi bedacht! Bij de eerste editie, in de herfstvakantie van 1997, werd het toernooicomité aangevuld met Tom Thomas (sportambtenaar), Koos Stolk (hoofdarbiter) en nog enkele mensen van de gemeente en sponsor VAM, een afvalverwerkingsbedrijf dat later werd overgenomen door Essent, dat de sponsoring voortzette. Van den Berg werd perschef en vanaf de tweede editie toernooidirecteur.

Het was een hechte groep, die al snel goed op elkaar was ingespeeld. Van den Berg zocht de wereld af naar grootmeesters en jonge talenten. Hij was ook verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken tijdens het toernooi, maar wist die in goede handen bij Valk, Thomas en hun collega’s. Zeventien jaar lang bleef het comité vrijwel ongewijzigd, zelfs nadat Valk en Thomas als ambtenaar met pensioen gingen.

Aanvankelijk werd ieder jaar de sterkste vrouw ter wereld uitgenodigd. Steeds weer constateerde het comité dat dat Judit Polgar was. Zij had het in Hoogeveen altijd reuze naar haar zin en dat gold ook voor de meeste van haar tegenstanders.

De toernooiformule moest wel een paar keer worden aangepast. Zo werd aanvankelijk voor de kroongroep altijd de sterkste vrouw ter wereld uitgenodigd, maar als Judit Polgar daarvoor bedankte was de op een na sterkste vrouw wel eens te zwak voor de groep. Ook de wereldjeugdkampioen, die standaard werd uitgenodigd, was niet altijd even sterk. Al wonnen de opeenvolgende jeugdkampioenen het toernooi wel vele malen! Het uitnodigen van een oud-wereldkampioen was leuk, maar ook niet altijd een succes. Toen verzekeringsmaatschappij Univé de sponsoring in 2009 overnam, besloot het comité op verzoek van die sponsor dat de vierkamp altijd supersterk bezet moest zijn en niet moest worden beperkt door wat ooit was bedacht als stoffige toernooiformule. Zo geschiedde.

Sytze Faber, net gepensioneerd als burgemeester van Hoogeveen, zit hier in 1999 tussen Ed van Thijn (links, oud-burgemeester van Amsterdam) en Gerard van Egenschot (directeur van sponsor VAM). Op de achtergrond Johan Valk.

Behalve een toernooicomité was er een Raad van Toezicht. Die werd enige jaren geleden omgevormd tot een bestuur, dat zich iets actiever met het beleid ging bezighouden. Tot het bestuur behoort de inmiddels gepensioneerde burgemeester Faber, die via het toernooi in het bestuur van de KNSB terechtgekomen was en de schaakwereld dus goed kent. Na het toernooi van vorig jaar besloot het bestuur dat er weer wat moest gebeuren, het toernooi kon wel een opwaardering gebruiken. Geen probleem voor Van den Berg, die in Nederland en daarbuiten al vele toernooiformules van dichtbij heeft bestudeerd. Terwijl hij erover nadacht, en ook al een suggestie had gedaan, kwam het bestuur echter in contact met Loek van Wely, die een enthousiast idee had. Hoogeveen was in 2012 wereldkampioen steden geworden (een merkwaardige titel, omdat het team Giri, Sokolov, Tiviakov, Smeets toch niet echt ‘Hoogeveen’ genoemd kan worden) en Van Wely opperde tijdens het Univé-toernooi een revanchematch van de finale te houden. Het plan werd overwogen, er werd serieus naar gekeken, het ging uiteindelijk niet door maar opeens was Loek van Wely toernooidirecteur van het Univé-toernooi. Jeroen van den Berg was intussen al bezig met zijn voorbereidingen, die altijd al een maand of twee na het vorige toernooi beginnen en veel meer omvatten dan alleen de keuze voor de kroongroep. Het droge berichtje dat hij kon stoppen kwam als een enorme klap. “Dit had ik echt niet zien aankomen”, zegt hij daar nu over. Hij weet het al twee maanden en de eerste emoties zijn voorbij, maar de teleurstelling is nog groot.

Jeroen van den Berg (rechts) is blij bij de prijsuitreiking van 2001, met Michael Goerevitsj die de open groep won.

De andere leden van het toernooicomité waren ook verbijsterd en besloten unaniem hun taak neer te leggen. Na zeventien jaar was het plotseling voorbij. Bij Johan Valk zijn de emoties nog hoorbaar. “Het toernooi was een deel van mijn leven. Ik was naar de schakers het gezicht van het toernooi en naar mijn collega’s bij de gemeente het gezicht van de schakers. Wij zijn niet door het bestuur aan de kant gezet, maar Jeroen was één van ons. We zijn zelf opgestapt.”

Uit de mond van Sytze Faber klinkt uiteraard geen verkeerd woord over Van den Berg. Zijn uitleg: “We vonden het tijd voor een nieuwe impuls, we wilden iets nieuws en Loek van Wely had het beste verhaal. Hij kwam bij ons in beeld tijdens het sponsordiner, tijdens het toernooi van vorig jaar. Bij alle aanwezigen kwam hij prettig en geestig over. Ik ben een Fries en bij mij is het vergelijkbaar met Marco van Basten die wordt binnengehaald bij Heerenveen.”

Jan Timman is er dit jaar weer bij. In 1999 kreeg hij voor het eerst de hoofdprijs, een glazen schaakspel, uit handen van burgemeester Willem Urlings.

In plaats van een vierkamp worden er twee matches gespeeld: Anish Giri tegen Alexei Sjirov en Jan Timman tegen Baadur Jobava. Dat is interessant, maar geen reden om Van den Berg te vervangen door Van Wely. Van den Berg zou met een vergelijkbaar idee zijn gekomen. Een bijzonderheid is, dat behalve de zetten en de computerevaluatie tijdens de live-weergave op internet ook de hartslag van de spelers wordt doorgegeven. Niet voor het eerst trouwens en ook geen reden om de toernooidirecteur te vervangen.

Zo blijven er vragen. Een topsporter die toernooidirecteur wordt is niet uniek, zie Richard Krajicek bij het tennistoernooi in Rotterdam. Maar die was al gestopt met toptennis, terwijl Van Wely volgende maand deelneemt aan het Nederlands kampioenschap, om maar wat te noemen. Moeten topschakers en bestuurders niet als twee gescheiden groepen opereren? Heeft het bestuur voorzien dat met het vertrek van Van den Berg het complete hart uit het toernooi zou verdwijnen, de mensen die er hun ziel en zaligheid in legden, die het hebben bedacht en er zeventien jaar lang liefdevol voor hebben gewerkt? Is Van Wely een constante factor voor de toekomst? Heeft hij behalve een passie voor topschaak ook een passie voor de eenvoudige mensen op de werkvloer, zoals Van den Berg die heeft? Op dat soort vragen behoor je te antwoorden dat je de nieuwe toernooidirecteur de kans moet geven en het voordeel van de twijfel. Hem is, voor zover ik van de betrokkenen heb begrepen, ook niets te verwijten. Van Wely gaat, zoals hij vaker heeft gedaan, een nieuw avontuur aan. Maar de grootste vraag is: beseffen ze in Hoogeveen wat ze hebben weggegooid?

(Alle foto’s zijn gemaakt door de schrijver van dit artikel.)

15 Comments

  1. Avatar
    Lucas juni 19, 2014

    Hoogeveen is altijd een fraai toernooi geweest en hopelijk blijft dat het geval! Ondanks de verdiensten van Van de Berg klinkt het goed om eens een keer wat te veranderen.

    Iedere schaker ter wereld kent Loek van Wely en ongetwijfeld kent hij zelf ook veel topschakers. De nieuwe opzet is ook aantrekkelijk.

    De personele problemen lijken mij tijdelijk en van ondergeschikte aard.

  2. Avatar
    JvanVuure juni 20, 2014

    Hartstikke mooi natuurlijk dat topspelers zich met de organisatie willen bemoeien. Of dat meer of minder sponsors genereert kan ik niet beoordelen, beoordelen doe je achteraf.

  3. Avatar
    gggijsss juni 20, 2014

    Dat het goed ‘klinkt’ om wat te veranderen kan nooit de grondslag zijn voor een gerechtvaardigde verandering en voegt aan de discussie weinig toe mijns inziens. Er zullen ongetwijfeld redenen voor zijn maar ik kan me goed voorstellen dat het raakt aan het sentiment van de auteur en de mensen die er jaren hard en met plezier aan hebben gewerkt. Een mooi stuk om te lezen.

  4. Avatar
    Klaas Schaak juni 20, 2014

    Dat de personele problemen tijdelijk en van ondergeschikte aard zijn, weet ik zo net nog niet. Ik hoop het wel maar het lijkt me toch lastig om een goed geoliede machine in 1 keer, en op zo’n korte termijn, te vervangen door een nieuw goed functionerend team rond Van Wely, die deze klus immers ook niet alleen kan klaren.

    Is ook bekend of dit eenmalig is, of dat er een meerjarig contract (en zo ja: voor hoe lang) met Van Wely is afgesproken?

  5. Avatar
    Johan Hut juni 20, 2014

    Dat is mij niet bekend, maar het is niet logisch een toernooidirecteur voor een jaar aan te stellen.

  6. Avatar
    Johan Hut juni 20, 2014

    Dat iedere schaker Loek kent en andersom, is geen voordeel boven Jeroen. Het is ongelofelijk met wat voor spelers Jeroen voor Tata, Univé en Cultural Village steeds op de proppen komt. Vele schakers over de hele wereld willen graag contact met hem en hij heeft ook goede contacten met de belangrijke landelijke bonden, waardoor hij niet alleen aan topschakers komt, maar ook steeds weer aan jong talent. Ik denk dat hij een dikker adresboek heeft dan Loek. Loek kan uiteraard ook veel schakers en bonden bereiken, maar dat is nog geen reden om Jeroen te vervangen. De reden, die mis ik. "Loek had een beter verhaal", wat als reden is genoemd, is nogal wrang want het plan waar dat op slaat wordt niet uitgevoerd.

  7. Avatar
    Lucas juni 20, 2014

    Ik sta er wat verder vanaf, maar ik vind, met respect, de emotie wat overdreven. Er wordt gesteld dat Jeroen wordt "vervangen", maar er is elk jaar toch gewoon een geheel nieuw toernooi? Het is toch niet zo dat dit automatisch een doorlopende reeks van toernooien is waarbij de toernooidirecteur een meerjarig contract heeft?

    Wat betreft dat contact dat goed schakers met Jeroen willen hebben – is dat niet vooral een kwestie van de condities die hij kan aanbieden? En zijn die condities dan anders dan wanneer Loek die functie overneemt?

    Wat tenslotte de werkelijke reden is geweest om Jeroen niet opnieuw aan te stellen als toernooidirecteur blijft wellicht verborgen voor de buitenwereld. Uit het verhaal maak ik op dat Faber hier een rol in heeft gespeeld – en die is, zoals bekend, een gehaaid politicus. Er zal wel wat gebroeid hebben in de commissie.

  8. Avatar
    Ivo Timmermans juni 21, 2014

    Een nieuwe impuls? Het vervangen van een toernooidirecteur na 17 jaar door iemand zonder ervaring, met als motivatie dat laatstgenoemde een vlottere babbel had tijdens het sponsordiner, getuigt van weinig respect voor de organisatie die dit toernooi heeft grootgemaakt. Onnozele beslissing.

  9. Avatar
    Lucas juni 21, 2014

    Onnozel of niet, uiteindelijk bepaalt degene die betaalt. Als de sponsor meer vertrouwen heeft in de nieuwe toernooidirecteur, dat is het zijn goed recht om daarmee in zee te gaan. In de politiek, waaruit Faber afkomstig is, is het een goed gebruik om een functionaris na enige tijd te vervangen, omdat deze anders teveel macht naar zich toetrekt en daardoor niet meer goed stuurbaar is. Er zal wel een of ander conflict zijn geweest tussen Faber en Van den Berg.

  10. Avatar
    Johan Hut juni 21, 2014

    Faber vindt dat Van den Berg vervangen moet worden.

    Alle leden van het toernooicomité, plus nog een aantal medewerkers die ik niet genoemd heb, allemaal mensen die intensief met Van den Berg samenwerken, vinden van niet.

    Dat is toch iets om over na te denken.

  11. Avatar
    Lucas juni 22, 2014

    Waarom dan niet een poging ondernomen om Faber buiten spel te zetten?

  12. Avatar
    Klaas Schaak juni 22, 2014

    Ik denk dat het bestuur o.l.v. Faber de gevolgen van de beslissing om Van den Berg als toernooidirecteur te vervangen door Van Wely heeft onderschat. Men had nooit verwacht dat met het vertrek van Jeroen ook alle leden van het toernooicomite plus andere medewerkers zouden vertrekken.

    Volgens mij moet er een lijmpoging worden ondernomen want deze klus is voor Van Wely ook niet te doen als niemand van de oude garde meer een handje wil toesteken.

  13. Avatar
    Lucas juni 22, 2014

    Faber heeft zoveel politieke ervaring, die onderschat zo’n kwestie niet. Dit moet door hem voorzien zijn en blijkbaar kan hij het zich veroorloven. Hij heeft de touwtjes in handen.

  14. Avatar
    erik van den doel juni 25, 2014

    In 1999 belde Faber mij op in verband met het EK landenteams. Zijn voorstel was om nog twee weken langer te wachten op dispensatie van de Fide voor Tiviakov. Zou er na die twee weken geen dispensatie zijn dan zou ik mee mogen.

    Ik stemde hiermee in. Dat was coulant want de andere spelers kregen op dat moment al te horen dat ze mee mochten en ik had dezelfde rechten kunnen claimen. De twee weken verstreken en ik ging er vanuit dat ik mee mocht. Komt Faber vlak voor de laatste ronde in Hoogeveen(tactisch moment ook, een dag later had ook gekund, maar je in de situatie van de ander verdiepen is niet Fabers sterkste punt) met de mededeling dat er dispensatie was gegeven en dat Tiviakov alsnog was geselecteerd. Hij deed alsof er geen telefonische afspraak was.

    Faber weet uitstekend hoe de zaken naar zijn hand te zetten. De hele gang van zaken rond Van den Berg verbaast mij dan ook niets.

  15. Avatar
    erik van den doel juni 25, 2014

    Voor de goede orde:de dispensatie was binnen gekomen na de termijn van twee weken.

Only ingelogde gebruikers kunnen een reactie achterlaten.