Schaakrubrieken weekend 13 juli 2019

Wekelijks publiceren of verwijzen wij naar diverse schaakrubrieken. Wij streven naar publicatie op de woensdag na het voorgaande weekend. Wij proberen de besproken partijen in een viewer te tonen.

Hans Ree Gert Ligterink Hans Böhm Bab Wilders Johan Hut Rini Kuijf Henk Prins

Hans Ree

Semispatiebalkvariant

Tijdens het NK, dat een week geleden werd gewonnen door Lucas van Foreest, leerde ik een nieuw schaakwoord kennen: semispatiebalkvariant. Ik was niet de enige voor wie het een vreemd woord was. Dimitri Reinderman, die het had gebruikt in een rondeverslag, legde het uit: „Voornamelijk spatiebalken (in Chessbase met de engine aan, zodat ie de eerste keuze uitvoert), maar soms de computer een duwtje in de goede richting geven.”

Voor lezers van deze rubriek die niet dagelijks spatiebalken in Chessbase zal het misschien nog steeds niet helemaal duidelijk zijn. Met wat kwade wil kun je zeggen dat de spatiebalkers ezels zijn die alleen geïnteresseerd zijn in de eerste keuze van hun schaakcomputer. De mensen die het semi doen, voeren af en toe een eigen zet in. De grote Russische schaker Jan Nepomniatsjtsji is beslist geen ezel, maar in zijn partij tegen Anish Giri uit de laatste ronde van het toernooi in Zagreb was hij wel het slachtoffer van een te groot vertrouwen in zijn computer. Hij offerde op aanraden van de machine een stuk en merkte een paar zetten later al dat hij verloren stond. Volgens Giri kwam het doordat Nepom die stelling een paar jaar geleden had bestudeerd, toen de schaakprogramma’s slechter waren dan nu. Giri bracht een ode aan zijn eigen computer: „Ik wil graag voor deze partij iemand bedanken, iemand die ik eigenlijk nooit bedank, mijn helper die altijd voor me klaarstaat, dag en nacht onder de meest onmenselijke omstandigheden, die nooit ergens om vraagt en gewoon zijn ding doet – mijn pc!”

Ik keek even wat mijn eigen Stockfish 10 vindt van dat fatale stukoffer 13. Pxh7. Stockfish aarzelde even, maar binnen een halve minuut kwam hij tot de conclusie dat het niet deugde. Nepom moet spatiebalkend de opening bekeken hebben voordat Stockfish 10 bestond. Dat toernooi in Zagreb werd overigens soeverein gewonnen door Magnus Carlsen. Het was zijn zevende toernooioverwinning in 2019, zijn wonderjaar.

Jan Nepomniatsjtsji – Anish Giri, Zagreb 2019

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. Lb5+ Pd7 4. c3 Pgf6 5. Ld3 g6 6. Lc2 Lg7 7. d4 0-0 8. 0-0 b5 9. e5 De eerste stap op het verkeerde pad, maar nog niet fataal. 9…Pe8 10. e6 Daar was het hem om te doen, maar een rustige zet als 10. a4 was beter. 10…fxe6 11. Pg5 Pc7 12. dxc5 Pxc5

13. Pxh7 Een goede weg terug was er niet meer. 13…Kxh7 14. Dh5+ Kg8 15. Lxg6 Tf6 16. Dh7+ Kf8 17. Lh6 Txg6 Op dit moment moet Nepom gezien hebben dat zijn voorbereiding niet deugde. De semispatiebalkvariant is hier 18. Dh8+ Kxf7 19. Dxd8 (een damewinst waar wit geen plezier aan beleeft) Txg2+ 20. Kh1 (of 20. Kxg2 Lb7+) Tg6 21. Dxc7 Lxh6 en zwart heeft door zetten als Lb7+ en Lf4 gevolgd door Th8 een winnende aanval. 18. Dxg6 Lxh6 19. Dxh6+ Ke8 Zwarts koning is veilig en al zijn stukken komen op goede velden. Hij heeft winnend voordeel. 20. b4 Pa4 21. Pa3 Kd7 22. c4 bxc4 23. Pxc4 La6 24. Tac1 Pb6 25. Pxb6+ axb6 26. Tfe1 Lb7 27. De3 b5 28. a3 Ld5 29. Tc3 Dg8 30. Dh3 Dg7 31. Tec1 Lc4 32. Te1 Dd4 33. Tf3 Hierna gaat het hard, maar het maakt niet veel meer uit wat wit doet. 33…Dd2 34. Tb1 Pd5 35. Dg3 Le2 36. Tfb3 Ld1 Wit gaf op.

Partij in de viewer:

Gert Ligterink

Waar Carlsen aan zet is, buigt de oppositie het hoofd

Hoe spannend de slotdag van het Nederlands kampioenschap ook was, steeds dwaalde de aandacht af naar dat andere toernooi in Zagreb, waar Magnus Carlsen de laatste hand legde aan een nieuwe vernedering van zijn rivalen. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was, ontmantelde hij met indrukwekkend spel de favoriete opening van de Fransman Vachier-Lagrave.

Carlsen eindigde door de zege op 8 punten uit 11 partijen, een monsterscore tegen de sterkste oppositie die op dit moment te vinden is. Vijf klassieke toernooien op rij heeft hij dit jaar gewonnen met als gevolg dat zijn rating weer even hoog is als in 2014, toen hij voor het eerst in de buurt kwam van de droomgrens van 2.900 punten. Het verschil met nummer twee Fabiano Caruana is opgelopen tot 64 punten.

De concurrentie buigt het hoofd. De Amerikaan Wesley So, tweede prijswinnaar in Zagreb, zei dat zijn resultaat voelde als een toernooioverwinning: ‘Het lijkt alsof we terug zijn in de jaren rond 1970, toen Bobby Fischer onverslaanbaar was en de anderen streden om de tweede plaats.’ Ook Anish Giri, die eindigde op een score van 50 procent, sprak met bewondering over Carlsens spel: ‘We moeten geduld hebben en wachten tot de storm voorbij is. Ik ben er zeker van dat hij ooit oud en moe zal zijn’.

De intensieve voorbereiding op de WK-match tegen Caruana heeft het spel van de wereldkampioen geen kwaad gedaan. De Armeniër Levon Aronian constateerde dat Carlsen anders dan in voorgaande jaren zijn tegenstanders opzoekt in kritieke, actuele openingsvarianten: ‘Het doet me genoegen te zien hoe hard hij aan het spel heeft gewerkt. Het is een voorbeeld om te volgen.’

Carlsen – Vachier-Lagrave (Zagreb 2019)

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 d5 4. Pf3 Lg7 5. cxd5 Pxd5 6. e4 Pxc3 7. bxc3 c5 8. Le3 Da5 9. Dd2 Pc6 10. Tb1 cxd4 11. cxd4 0-0 12. Dxa5 Pxa5 13. Ld3 Lg4 14. 0-0 Lxf3 15. gxf3 e6 Als dit lastige eindspel het maximum is dat zwart kan bereiken, verkeert de Grünfeld-Indische opening in een crisis. Ook na 15 … Tfd8 16. d5 e6 17. Lg5 f6 18. Ld2 b6 19. Lxa5 bxa5 20. Lc4 wacht zwart een zware taak. 16. Tfd1 Tfd8 17. Lf1 b6 18. La6 Td6 19. Tbc1 Tad8 20. Lg5 f6 21. Le3 h6 22. Lb5 f5

23. d5! g5 24. Ld2 fxe4 25. fxe4 a6 Om zich na 26. Lxa6 exd5 27. Lb4 te kunnen verdedigen met 27 … Tc6. 26. La4 exd5 27. Lb4 Te6 28. Txd5 Niet 28. exd5 Te4. 28 … Txd5 De laatste kans op moeizame verdediging is 28 … Tb8 29. Lxa5 bax5 30. Tc4 Lf8. 29. exd5 Te4 30. Tc8+ Kf7 31. a3 Le5 32. Le8+ Kg7 33. d6 Td4
34. d7 Pb7 35. Le7 Te4 36. Tc6 Ld4 37. Tc7 Zwart geeft op.

Partij in de viewer:

Hans Böhm

Bijzonder

Rond 1880 behoorden de gebroeders Arnold en Dirk van Foreest tot de Nederlandse topschakers. Zo’n anderhalve eeuw later domineren Jorden (20 jaar) en Lucas (18) van Foreest het NK 2019. Een bijzondere familiegeschiedenis en het wordt nog bijzonderder want het kleine zusje Machteld (11!) eindigde op de derde plaats bij het NK-vrouwen. Van Foreest is een oudhollands adellijk geslacht met het predicaat jonkheer en jonkvrouw. Dat klinkt wat verheven maar de ouders, Nicky en Sheila, zijn juist down-to-earth, zeer betrokken bij de opvoeding en opleiding van hun kinderen. Ze geven thuis het basisonderwijs. Nicky is hoofddocent econometrie aan de Rijksuniversiteit Groningen en Sheila heeft een medische studie voltooid en ontwikkelt software. Ze rijden hun schakende kinderen overal naar toe en houden de logistiek van slapen en eten in de gaten. Inmiddels zijn de oudsten die verzorgende discipline ontgroeid. Jorden had al geschiedenis geschreven door het NK te winnen in 2016. In de allereerste ronde van het NK 2019 stond de confrontatie tussen de broers op het programma. Het zou een belangrijk gevecht worden en ook typerend voor de uiteindelijke uitslag.

J. van Foreest – L. van Foreest

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pf3 d5 4.Pc3 Lb4 5.cxd5 exd5 6.Lf4 0-0 7.e3 c5 De geijkte manier om de witte opstelling te bestrijden. Wit krijgt niet de rust voor een makkelijke ontwikkeling. 8.dxc5 Da5 9.Pd2 Er zijn vele manieren om de pion terug te geven: Le5, Tc1, Dc1, Le2. Zou zwart nu vervolgen met 9…Dxc5 10.Tc1 dan heeft wit die losse d-pion om tegen te spelen terwijl zijn eigen pionnenstructuur intact is. Daarom 9…Lxc3 10.bxc3 Dxc5 11.Tc1 b6 12.Da4 Lb7 13.Le2 Pbd7 14.0-0 De7 15.Tfd1 Tfc8 16.h3 h6 17.Lf1?! De eerste opmerkelijke zet, er moeten toch actievere zetten zijn in deze gelijke stelling. 17.Db4 dringt zich op want na dameruil heeft wit zijn structuur verbeterd. Wit wil graag met c4 zijn zwakke pion oplossen en dan op de lange termijn het loperpaar gaan inzetten. 17…Pc5 18.Da3 Pfe4

Met 19.Pxe4 dxe4 20.Td4 houdt wit een klein plusje ook al is zwart van zijn losse d-pion af. Maar hij wil meer en ziet de dreiging niet: 19.c4? Pxf2! Zwart staat gelijk gewonnen (20.Kxf2 Pe4+). Het is natuurlijk jammer dat Jorden af en toe zo slordig is maar daar staat tegenover dat hij zijn grote talent wel aanspreekt om zich uit benarde situaties te redden. 20.Te1 Pfe4 Zwart is begrijpelijkerwijs dik tevreden met de pionwinst die uit de lucht kwam vallen. Er was echter nog geen reden om het paard weg te halen, het aftrekschaak blijft er inzitten, en met 20…Td8 21.cxd5 Txd5 had zwart nog meer troeven gehad. 21.Pxe4 Dxe4 22.Ted1 Td8 23.Td4 Dg6 24.cxd5 Txd5 25.Tcd1 Txd4 26.exd4 Pe6 27.Le5 De4 Zwart gaat de dame als blokkadestuk gebruiken op d5 terwijl een loper daar meer geschikt voor is. De dame staat actief op g6, dus beter 27…Ld5 en zwart kan wanneer hij wil Le5 verjagen met f6. Nu komt wit weer een beetje terug: 28.Dg3 Dd5 29.Ld3 Tf8 30.Lc2 En plotseling heeft wit dreigingen tegen Kg8 (Lb3). De pluspion speelt in deze stelling geen rol en wit is weer helemaal terug. Zwart heeft net iets te lang gespeculeerd op zijn grote voordeel na 19…Pxf2!, het gaat echter niet vanzelf en een oude wijsheid uit de tijd van de voorvaderen dringt zich op: ‘niets is moeilijker dan een gewonnen stelling winnen’.
30…f6 31.Lb3 Dd7 32.Ld6 Td8 33.Lc7 Te8 34.Dd6 Lc8 35.Te1 Kh8 36.Lb8 Dxd6 37.Lxd6 Ld7 38.d5 Pd4 39.Txe8+ Lxe8 40.Ld1 Lf7 41.Lb8 Lxd5 42.Lxa7 Lxa2 Lxb6 En ook al speelden ze nog gebroederlijk door tot zet 65, het was en bleef remise.

Slotstand NK 2019
1.J. en L. van Foreest 5 3.Tiviakov, Bok, Sokolov 3,5 6.l’Ami, Van den Doel 3 8.Werle 1,5

Om toch een winnaar te krijgen werd een barrage gespeeld van twee snelschaakpartijen van vijf minuten en drie seconden bonus per zet. De eerste partij liep rustig naar remise. In de tweede partij stond Jorden beter maar net zoals in de serieuze partij blunderde hij met een slordigheid en dit keer liet Lucas niet los en werd daarmee als debutant gelijk kampioen!

Partij in de viewer:

Bab Wilders

Alexander Alexandrovich Kotov (1913-1981) was een zeer sterke Russische grootmeester die vooral in de vijftiger jaren van de vorige eeuw tot de top tien van de wereld gerekend moest worden, gezien zijn prestaties in de kandidatentoernooien, zoals het legendarische toernooi Zürich 1953. In 1948 werd hij gedeeld eerste in het Kampioenschap van de USSR. Hij was een aanvallende speler en een gevreesd tegenstander. Maar hij is vooral van belang gebleven door een aantal uitmuntende boeken zoals The Soviet School of Chess of Think like a Grandmaster. Vooral dit laatste boek wordt door veel beroemde schakers genoemd als het belangrijkste boek voor hun loopbaan. En nu heeft uitgever Quality Chess een andere klassieker uitgebracht in de serie Chess Classics, namelijk The Science of Strategy (€ 25,00) Kotov benadrukt daarin het belang van de strategie in de partij, dat zoveel moeilijker is dan het vinden van een tactische oplossing. Zelfs computers kunnen problemen hebben met dit aspect van het schaken. Wereldkampioenen hebben altijd uitgeblonken als strateeg en waren daardoor waren net even beter dan andere kandidaten. Kotov laat in vele van zijn partijen zien hoe de positie geëvalueerd moet worden en hoe vervolgens een plan gemaakt kan worden. Door de vakkundige uitleg daarbij gaat het meer om tekst dan om variaties. Daarbij is gedacht aan de gemiddelde clubspeler die eigenlijk alleen naar de volgens hem beste zet zoekt. Overigens werden deze overwegingen wel geschreven in een tijdperk waarin men nog genoeg tijd had voor het maken van een plan. Kom daar nu eens om … Een mooie heruitgave van Quality Chess van een belangwekkend boek.

Dan nu een partij uit het al genoemde Kandidatentoernooi (waarin volgens velen door de spelers uit de Sovjet-Unie gesjoemeld werd):

Kotov – Szabo, Zürich 1953

1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 Lg7 4.e4 d6 5.f3 0-0 6.Le3 e5 7.d5 Ph5 8.Dd2 f5 9.0-0-0 Nu komt de bekende strijd tussen de tegengestelde rokades: 9..Pd7 10.Ld3 Pc5 11.Lc2 f4 Beter Pf6 om de spanning in het centrum te laten bestaan 12.Lf2 a6 13.Pe2 a5 14.Kb1 Ld7 15.Pc1 Tf7 16.Pd3 b6 17.Tc1 Lf6 18.Thf1 Lh4 Zwart wil de loper afruilen, maar heeft het antwoord van wit gemist: 19.Lxc5 bxc 20.La4 Deze afruil lukt wel: Lxa4 21.Pxa4 Dd7 22.Pc3 g5 23.h3 Pf6 24.Pb5 h5 Men kan zich niet aan de indruk onttrekken dat zwart op de verkeerde vleugel actief is en zo de eigen koning in gevaar brengt. 25.Th1 Th7 26.Tc3 g4 wel consequent 27.hxg hxg 28.Ta3 Lg3 29.Txh7 Dxh7 30.Pc1 Dh1 ziet er dreigend uit, maar is het dat ook? 31. Pxc7 gxf 32.gxf dat moet wel eerst Ta7 33.Pe6 een beslissend stadium met latente combinaties 33..Le1 34.Dd1 Th7 35.Td3 Wit heeft kennelijk alles berekend 35..Th2 36.a3 Pd7 37.Da4 Dg2 een wel erg plompe mat-dreiging 38.Tb3 simpel Lc3 (de sluwe Hongaar probeert een val, wit mag de loper niet nemen maar ook niet slaan op d7: 30.Dxd7? Dxb2†! 31.Txb2 Txb2† 32.Ka1 Tb7† 33.Ka2 Txd7) 39.Pe2! 1-0 (39..Dxe2 40.Tb8† Pxb8 41.De8† en mat volgt)

Partij in de viewer:

Probleem 2741 is een driezet van Dobbs:

Johan Hut

Ook de tweede Van Foreest stunt op NK

Lucas van Foreest is zonder enige twijfel de meest verrassende Nederlands kampioen in de schaakgeschiedenis. Zoek je toch naar een vergelijking, dan kom je uit bij zijn broer Jorden, die drie jaar geleden op zeventienjarige leeftijd kampioen werd voor Loek van Wely. Maar Jorden werd al gezien als het grootste Nederlandse jeugdtalent van dat moment, terwijl Lucas, die nu achttien is, geldt als de jongere broer die wel in de schaduw zal blijven staan van de meer talentvolle. De oudere broer speelde nota bene ook mee, vorige week in Amsterdam. En Lucas was van de acht spelers met afstand degene met de laagste rating. Vooral dat maakt het resultaat tot zo’n sensatie. De sensatie werd compleet doordat de broers samen bovenaan eindigden, anderhalf punt voor ratingfavoriet Benjamin Bok en de routiniers Sergei Tiviakov (trainer van Lucas!) en Ivan Sokolov. Jorden was goed van start gegaan met tweeënhalf uit drie en stelde zich kandidaat voor een tweede landstitel. Lucas verloor in de tweede ronde van zijn trainer, die tevens titelverdediger was. Niemand keek daar natuurlijk van op. Maar Lucas won opeens drie partijen op rij, tegen Jan Werle (spectaculaire partij), Sokolov (dankzij een cadeautje) en Bok. Na een remise tegen Erwin l’Ami ging hij de laatste ronde in met een half punt achterstand op zijn broer. Die speelde remise tegen Tiviakov en Lucas speelde tegen Erik van den Doel, die al zijn partijen remise had gespeeld. Jorden kon dus enigszins achterover leunen, maar zag tot zijn en ieders verbazing dat Lucas de degelijke Van den Doel in een enorme aanval van het bord blies. Daarop volgde een barrage van twee snelschaakpartijen Van Foreest-Van Foreest. De eerste eindigde in remise, de tweede werd gewonnen door Lucas en de schaakwereld vroeg zich verbluft af wat hier nou toch gebeurd was.

Lucas van Foreest-Erik van den Doel

1.e4 c6 2.d4 d5 3.exd5 cxd5 4.Ld3 Pc6 5.c3 Dc7 6.Pe2 e6 7.Lf4 Ld6 8.Lxd6 Dxd6 9.0-0 Pge7 10.Pd2 0-0 11.f4 Ld7 12.Pf3 f6 13.Dc2 Pf5

14.g4 Wit neemt de uitdaging aan. 14…Pe3 15.Lxh7+ Kh8 16.Dd3 Pxg4 Vreemd genoeg zet zwart niet door. Na 16…Pxf1 17.Txf1 heeft wit wel kansen, maar in de partij krijgt hij kansen zonder dat hij materiaal achter staat. 17.Ph4 Pe7 18.Pg6+ Pxg6 19.Lxg6 Ph6 20.Kh1 Le8 21.Tg1 De7 22.Tae1 f5 23.Dh3 Tf6 24.Lxe8 Txe8 25.Pg3 Kh7 26.Ph5 Tf7 27.Dg3 Kh8 28.h3 Pg8 29.Dg6 Pf6 30.Te2 Pxh5 Dimitri Reinderman (Schaaksite) vindt Pe4 logischer, maar Van den Doel hoopt wellicht door stukkenruil verlichting te krijgen en daardoor makkelijker alles gedekt te kunnen houden. 31.Dxh5+ Kg8 32.Tg6 De witte aanval verloopt nu een beetje traag, maar zwart kan intussen niets doen. 32…Dd6 33.Dh6 Da6 34.Teg2 Df1+ 35.Kh2 Tee7 36.Dh4 Df3
37.T6g5 Zelfs dit kleine omweggetje kan wit zich veroorloven. Zwart is al kansloos tegen de komende inval. 37…Td7 38.Th5 Tf8 Van Foreest voerde de komende zetten zo snel uit, dat het elektronische bord, bedoeld voor de weergave op internet, van slag raakte. Hij zag het offer en mat hier al. 39.Th8+ Kf7 40.Txg7+ Ke8 Of 40…Kxg7 41.Dh7+ Kf6 42.Txf8+ en mat. 41.Txf8+ Kxf8 42.Dh8+Mat.

Partij in de viewer:

Rini Kuijf

Geen diagrammen dit weekend.

Henk Prins

Zeker de wat oudere schakers zijn bekend met de schaakproblemen van Jac. Haring die hij maakte voor de grote toernooien. Haring noemde dat zelf gelegenheidscomposities. Jac. Haring had de partijschaker op het oog. Zijn bedoeling was om zoveel mogelijk partijschakers de ogen te openen voor de schoonheid van het schaakprobleem. Campagne voor het schaakprobleem en doelgroep de schaker. Harings gelegenheidsproblemen vielen in de smaak bij de schakers die de grote toernooien bezochten. Vooral als er prijzen aan verbonden waren, kwamen er wel duizenden inzendingen binnen. Als voorbeeld een gelegenheidsprobleem die Haring maakte voor het IBM-toernooi 1970. Wit geeft mat in twee zetten.

Een partijschaker vindt een offer prachtig. De sleutelzet is 1. Ld6 en 2. Tf6 dreigt mat. De loper kan op zes manieren geslagen worden: 1. …Lxd6 2. exd8P mat, 1. …T8xd6 2. e8D mat, 1. …T4xd6 2. Dxe4 mat, 1. …Dxd6 2. Txg5 mat, 1. …Pxd6 2. Pxd4 mat en 1. …Kxd6 2. Dc6 mat. Vele schakers zullen dit een prachtig probleem vinden.

Een tweede groep gelegenheidsproblemen vormen de composities in letters of cijfers, die ter ere van iets of iemand zijn samengesteld. Als voorbeeld, diagram 951 met de letters M en E, de initialen van Max Euwe.

Deze tweezet werd door Haring ter gelegenheid van het Max Euwe jaar 1976 gecomponeerd.
Deze tweezet en tweezet 950, die gemaakt werd voor het Interpolistoernooi 1977, kunnen worden opgelost.

3 Comments

  1. Avatar
    wimw juli 17, 2019

    Die boeken over schaakstrategie van grootmeesters uit de Sovjet Unie zoals Kotov en Suetin zijn inderdaad heel interessant. Kotov won in 1952 het interzonale toernooi van Stockholm met drie punten voorsprong, maar begon het kandidatentoernooi van Zürich in 1953 met vier nederlagen o.a. tegen Euwe en vier remises en eindigde in de middenmoot. Aan dit toernooi deden 15 schakers mee, waarvan 9 uit de Sovjet Unie, die bijna alle hoogste plaatsen in de eindstand innamen. Inderdaad gaf dit de Sovjet schaakautoriteiten de mogelijkheid uitslagen te manipuleren.

  2. Avatar
    Henk Dissel juli 19, 2019

    Naast 1912 het Wonderjaar van Rubinstein, nu ook 2019 het Wonderjaar van Carlsen.

  3. Avatar
    wimw juli 19, 2019

    Heel mooi die uitdrukking: wonderjaar. En toch ook een verschil: in 1912 was Lasker wereldkampioen. De successen van Rubinstein waren wel aanleiding om in 1914 een WK-match te plannen, die door het uitbreken van W.O. I echter niet doorging.

Only ingelogde gebruikers kunnen een reactie achterlaten.