De 18-jarige Frits Böttcher verslaat de wereldkampioen

Aflevering 3, lees ook aflevering 1 en 2.

Eerst een vraag

Voordat ik begin met dit artikel over de jonge student Frits Böttcher en zijn prestatie tegen wereldkampioen dr. Alexander Aljechin wil ik graag eerst een vraag voorleggen die mij al een tijdje bezighoudt :

Wie weet wie de eerste Nederlander was die een klassieke partij (geen simultaanpartij) speelde tegen Alexander Aljechin en in welk jaar dit was?

Aljechin in Nederland in oktober/november 1933

Wereldkampioen Alexander Aljechin had in 1933 het toernooi in Parijs gewonnen. Hij behaalde acht punten uit negen partijen. Dr. Tartakower werd tweede met zes punten. Het spel van Aljechin verraste steeds door grote originaliteit. Hij verliet zich niet op theoretische paden, hoewel hij de theorie goed kende, doch zocht steeds naar nieuwe wendingen. Na Parijs kwam hij naar Nederland om in oktober/november een serie lucratieve simultaans te spelen. Hij speelde o.m. in Maastricht, Heerlen, Heemstede, Bussum, Groningen, Amsterdam, Eindhoven, Utrecht, Den Haag en besloot zijn toer op 14 november in Rotterdam, waar hij te gast was van het Rotterdamsch Nieuwsblad. Aljechin was een echte broodschaker, hij leefde van het schaken.

Aljechin had hiermee een zwaar programma achter de rug. In slechts 17 dagen speelde hij 15 simultaans, 1 consultatie-simultaan en hield hij een voordracht in het Carlton-hotel welke door de AVRO werd uitgezonden. Ook een wereldkampioen raakt vermoeid en dat was soms af te lezen uit het aantal verliespartijen. Op de laatste dag in Rotterdam zelfs negen verliespartijen. In Amsterdam tegen de nieuwe Beursclub verloor Aljechin er zeven. Aljechin lag hier niet wakker van, je zou ook kunnen zeggen dat het spelpeil in Nederland zich in een stijgende lijn bevond. In totaal speelde Aljechin 624 partijen, waarvan 71 remise, 41 verloren en 512 gewonnen. Een score van bijna 90% en dat is uitstekend te noemen, ook een wereldkampioen kan niet alles winnen!

Zowel mooie winstpartijen als mooie verliespartijen van Aljechin kregen aandacht. Van beide hieronder een voorbeeld.

Een van Aljechin’s fraaie partijen was die gespeeld tegen Hölscher in Amstelveen. Euwe heeft deze partij behandeld in zijn schaakrubriek van dagblad Het Volk.

Deze partij is in veel (internationale) bladen gepubliceerd, soms met als tegenspeler NN, Mindeno of andere namen. De partij zou ook worden opgenomen in Aljechin’s best games.

 

Aljechin – Hölscher, simultaanseance Amstelveen, november 1933

Wit had een stuk geofferd om een sterke aanval te krijgen.

Stelling na 15 …. f7-f5

Hoe besliste Aljechin deze partij op fraaie wijze?

Deze stelling is onderaan uit te spelen.

 

 

Aljechin in Rotterdam op 14 november 1933

Eindelijk was het zo ver. Het was een drukte van jewelste op de burelen van het Rotterdamsch Nieuwsblad waar de simultaan werd gehouden. De Rotterdamse burgemeester Droogleever Fortuyn woonde de simultaan bij.

Alvorens de voorstelling aanving, werd dr. Aljechin door een der leden van de directie van het Rotterdamsch Nieuwsblad, den heer E.W. Geerling, in de Fransche taal toegesproken; na dezen sprak mr. Oskam enige woorden in het Russisch tot den grootmeester; In beide toespraken werd getuigd van de groote bewondering, die men in Rotterdam, zoals in de geheele wereld, voor den wereldkampioen koesterde. Dr. Aljechin dankte met enige vriendelijke wederwoorden. Uit: Algemeen Handelsblad 16 november 1933.

Het werd een bijzondere avond met meer dan 300 belangstellenden, teveel voor een goede schaaksfeer vonden sommigen. Hij begon met een blindpartij tegen schaakpromotor en vriend mr. Oskam, speler uit het meesterklasseteam van NRSV. Deze partij eindigde snel in remise.

Tegen het einde van de avond, het was al half twaalf, speelde Aljechin nog een blindpartij tegen het gelegenheidsduo mr. Oskam/Landau. Beiden spelend voor het meesterklasseteam van NRSV, de landskampioen van 1930/1931. Door een foute combinatie verloor Aljechin een stuk en vervolgens de partij. Deze partij is hieronder online na te spelen.

Aan de simultaan deden 75 schakers mee, waarvan 50 in duo’s, dit waren de zgn. consultatiepartijen. Daarnaast nog 25 individuele deelnemers. Natuurlijk waren er sterke spelers komen opdagen om tegen de wereldkampioen te kunnen spelen. Dit was in de uitslag te zien. Aljechin won er 32, speelde er negen remise en verloor er ook negen. Het grootste aantal verliespunten uit deze serie Nederlandse simultaanséances. De simultaan nam ruim zeven uur in beslag!

Euwe over deze simultaanséances

 Uit onderstaand bericht blijkt dat Euwe veel waardering had voor de schaker Aljechin, maar in het geheel niet voor de tafelmanieren van de mens Aljechin.

Het was de eerste maal, dat Aljechin een echte tournée in ons land gehouden heeft. Wel gaf hij vroeger bij verschillende gelegenheden een aantal séances, maar in al deze gevallen was het eigenlijke doel van zijn komst een ander.

Thans kwam de wereldkampioen uitsluitend, om kennis te maker met vereeniglngen van allerlei soort, zoowel groote als kleine, stedelijke en provinciale, sterke en zwakke. Met bizondere aandacht voor hoofdklasse en de schaakjeugd. Aljechin heeft dus een mooie gelegenheid gehad, de gemiddelde sterkte van onze vereenigingen te peilen en is tot de conclusie gekomen, dat deze minstens op één lijn te stellen is met die van andere groote landen.

 Aljechin was in het algemeen wel tevreden met de hier behaalde resultaten. Hij heeft een kleine negentig procent bereikt, wat in aanmerking nemend het moordende tempo — elken dag een séance! — en de kwaliteit der tegenspelers, inderdaad een bevredigende prestatie genoemd mag worden. De wereldkampioen heeft zich dus in ons land uitsluitend aan het schaakspel moeten geven. Tot op zekere hoogte een geluk, want hoe charmant Aljechin zich ook in den omgang toont, als mensch van de maatschappij is hij volkomen onbruikbaar. Presenteert men hem een schaal groente, dan omarmt hij deze, alsof hij een baby aanpakt en de soep wil hij eten met een dessertlepeltje. Men kan ook niet in alles wereldkampioen zijn! Aldus Max Euwe in Het Volk van 15 november 1933

18-jarige student Frits Böttcher wint van de wereldkampioen!

Een fraaie verliespartij van Aljechin was die tegen de 18-jarige Frits Böttcher in Rotterdam op 14 november 1933. Naast Frits wonnen ook T. ten Kate en J.F.W. Mannee. W.J. Mühring (een van de oprichters van R.S.C. Wilhelm Steinitz) en J.H.C. Fontein speelden remise.

Alexander Aljechin – Frits Böttcher, simultaanséance in Rotterdam, 14 november 1933

   

Stelling na 28. e6

Stelling na 39 …   Tc2

Slotstelling, 41 … Th2+, Aljechin gaf op!

Deze partij is onderaan na te spelen.

Een waardevol diploma!

Aljechin gebruikte altijd de titel doctor. Volgens sommigen heeft hij wel aan een proefschrift gewerkt aan de Sorbonne in Parijs. Maar hij heeft zijn proefschrift nooit afgemaakt. Frits Böttcher zou in 1940 promoveren tot doctor in de chemie.

Aljechin reist verder

Aljechin zou doorreizen naar Tsjecho-Slowakije om simultaans e.d. te geven. Eind 1933 zou Aljechin meedoen aan het Kersttoernooi in Hastings. Salo Flohr zou voor de derde maal Hastings winnen.

Euwe wereldkampioen in 1935

In 1927 versloeg Aljechin Capablanca en werd wereldkampioen. In 1929 en 1934 speelde hij matches tegen Efim Bogoljubov en prolongeerde zijn titel.

Nog geen twee jaar na Aljechin’s optreden in Nederland werd Euwe wereldkampioen door Aljechin te verslaan. Tot op heden is hij de enige Nederlander die het heeft gepresteerd om wereldkampioen te worden. Prachtige partijen van doctor Euwe tegen ‘doctor’ Aljechin.

Mr. G.C.A. Oskam vertaalde schaakboeken uit het Russisch

Zoals we hierboven konden lezen was mr. Oskam de Russische taal machtig. Hij zal vaak de gastheer zijn geweest van Aljechin, naast andere beroemde internationale schakers. Hij had een speciale logeerkamer met een mooi praalbed voor zijn gasten. Tartakower, Réti, Przepiórka , Capablanca, Euwe en veel andere schaakgrootmeesters hebben in dit praalbed geslapen.

Toen Oskam in de oorlog als gijzelaar werd vastgehouden in kamp Sint-Michielsgestel hield hij zich bezig met het vertalen van schaakboeken uit het Russisch. Hij vertaalde vanuit het Russisch Mijn beste partijen van Aljechin. En Een keur van mijn beste partijen van Botwinnik (1926-1936). Uitgeven door de Tijdstroom uit Lochem. Dit leverde geweldige schaakboeken op. Velen zullen de partijen uit deze boeken hebben nagespeeld en genoten hebben van de technieken van Botwinnik en de geniale ideeën van Aljechin in die tijd. Echte collector’s items.

Hans Ree, schreef bij de honderdste geboortedag van Aljechin in 1992, in de NRC

‘De schaakliefhebber heeft geleerd om voorzichtig te zijn met partijen van Aljechin. Hij had een neiging tot mystificatie, zelfs in zijn schaakboeken, en er zijn beroemde gevallen waar hij een analyse ten onrechte opvoerde als een werkelijk gespeelde partij.’

Verantwoording

Dit is een serie over het rijke schaakleven van Frits Böttcher. De artikelen zijn gebaseerd op eigen onderzoek ondersteund door informatie uit het familiearchief die ik mocht ontvangen van Gerard Böttcher, zoon van Frits Böttcher. De verantwoording voor de inhoud van de artikelen ligt uitsluitend bij mij.

Over twee weken:

Aflevering 4: Frits Böttcher en de Schaakhersenkronkels

22 Comments

  1. Avatar
    Ludo Tolhuizen juni 07, 2020

    Volgens http://oudzuylenutrecht.nl/hoe-sterk-was-olland/  speelde Olland in 1912 tegen de 20-jarige Aljechin tijdens het 5th Nordic Congress in Stockholm.

  2. Avatar
    Teun Koorevaar juni 07, 2020

    Dag Ludo,

    Ja, in een database was ik dit ook tegengekomen. Maar naar alle waarschijnlijkheid was dit niet de eerste Nederlander die tegen Aljechin speelde in een klassieke partij. We moeten nog even verder zoeken. Teun

  3. Avatar
    Henk Dissel juni 07, 2020

    Düsseldorf 1908. !6e DSB Kongress Haubtturnier A Remise tegen Pierre Joseph Henri Baudet (Han Baudet) Partij helaas niet bekend. Bron ChessBase

  4. Avatar
    Teun Koorevaar juni 07, 2020

    Dag Henk,

    Misschien komen we in de buurt. Voor zover ik weet overleed Pierre Joseph Henri Baudet in 1878. En Han Baudet werd volgens mij in 1919 geboren.

    Teun

    • Avatar
      Henk Dissel juni 07, 2020

      Dag Teun,

      Voordat ik ChessBase raadpleegde, sloeg ik Alexander Alekhine’s Chess Games 1902-1946, van Leonard M Skinner en Robert G.P. Verhoeven  Mc Farland 1998 blz 30 er op na. Skinner/Verhoeven geven enkel de voorletter H. Vervolgens heb ik de naam via CB gevonden. Wikipedia niet geraadpleegd. Ben benieuwd met wie jij op de proppen kom?

  5. Avatar
    Teun Koorevaar juni 07, 2020

     

    Geachte readactie

    In zijn artikel “De 18-jarige Frits Böttcher verslaat de wereldkampioen” van 7 juni, stelt de heer Koorevaar de vraag welke Nederlander als eerste een klassieke partij tegen Aljechin speelde en ik welk jaar. Daar komt vervolgens een suggestie op van Ludo Tolhuizen op dat Olland in Stockholm 1912 tegen Aljechin heeft gespeeld. In de reguliere bronnen is in elk geval te vinden dat Speijer en Aljechin in Hamburg 1910 tegen elkaar hebben gespeeld. Deze partij heeft Aljechin zelfs opgenomen in zijn boek van beste schaakpartijen. Ook makkelijk online te vinden:
    [pgn eo=t pd=https://www.schaaksite.nl/wp-content/uploads/2020/06/speijer_alekhine_1910.pgn][/pgn]

    Ik heb geen account op Schaaksite dus vandaar het verzoek deze mail aan de heer Koorevaar door te zenden.
    Bij voorbaat dank.

    met vriendelijke groet
    Gerard Welling

     

    • Avatar
      Richard Vedder juni 07, 2020

      Ik had het boek er net bij gepakt, waar de partij Speyer – Aljechin in staat, maar ik zie dat Gerard me voor is. Wel leerzaam: de “fingerslip” variation. Daar had ik nog nooit van gehoord.

      • Avatar
        Henk Smout juni 07, 2020

        De naam ‘fingerslip variation’ komt van de partij Aljechin – Flohr, Nottingham 1936 met vervolg 4… dxe4 5.Pxe4 (i.p.v. in zijn partij tegen Speijer/Speyer door A. zelf aangegeven 5.Dg4, waarmee Keres in de laatste ronde van 1948 Botwinnik zijn eerste nederlaag als wereldkampioen toediende) 5… Dxd4 6.Ld3 Lxd2+ 7.Dxd2 en in plaats van op b2 slaan trok Flohr de dame naar d8 terug.

        Foto van A. na 4… dxe4 in Winters Chess Note 4935 van 6 april 2007.

        In het toernooiboek van Nottingham schrijft A. dat hij 4.e5 c5 5.Ld2 had willen doen.

  6. Avatar
    Teun Koorevaar juni 07, 2020

    Dag Henk,

    Zeer verdienstelijk speurwerk! Ik kom er op terug. Wacht reacties verder af. Teun

     

  7. Avatar
    wimw juni 07, 2020

    Prof. Pierre Joseph Henri Baudet werd in 1891 geboren in Baarn en overleed in 1921 Den Haag. Hij begon in 1908 zijn studie wiskunde in Leiden. In datzelfde jaar speelde hij in Düsseldorf mee in het Hauptturnier A en daarin ook tegen Aljechin. De partij staat niet vermeld op de websites die ik geraadpleegd heb. Er was ook een Meestertoernooi met de wereldtoppers van die tijd. Aljechin was toen nog niet zo sterk, want hij won die A-groep niet. De zoon van deze wiskundige was Henri Baudet, die geboren werd in 1919 en in 1998 overleed. Dus ik denk net als Henk Dissel dat die partij uit 1908 de eerste is.

    www.edochess.ca/tournaments/t1276.html

  8. Avatar
    Teun Koorevaar juni 07, 2020

    Dag Wim,

    Pierre Joseph Henri Baudet is in 1878 overleden. Ik vind het speurwerk goed. Ik wacht verdere reacties af. Misschien komen er nog andere observaties. Ik kom hierover in apart artikel op onze site terug. Bedankt voor het zoekwerk en de bronnen! Teun

  9. Avatar
    wimw juni 07, 2020

    Dit staat te lezen op Wikipedia over Pierre Joseph Henri Baudet, kortweg Han Baudet. De grootvader van deze wiskundige heette ook Pierre Joseph Henri Baudet en die overleed in 1858. Maar dit is echt de gepassioneerde schaker, zoals hier vermeld wordt. nl.wikipedia.org/wiki/Han_Baudet

  10. Avatar
    Teun Koorevaar juni 07, 2020

    Dag Wim en Henk,

    Ik denk dat de tussenstand is dat er consensus is dat Baudet de eerste Nederlander was die Aljechin ontmoette achter het bord in een klassieke partij. In het toernooi in Düsseldorf in 1908. De precieze schrijfwijze van de volledige naam van Baudet vraagt nog wel aandacht. Daarover meer in een ander artikel dat op de site zal worden gepubliceerd. Ook is er nog geen 100% duidelijkheid wie wit en wie zwart had. De uitslag was een remise. Bedankt voor jullie reacties. Teun

  11. Avatar
    Teun Koorevaar juni 08, 2020

    Dag Henk,

    Een prachtig boek met veel historische en nieuwe informatie. Binnenkort een behandeling van dit boek (mogelijk in twee delen) op onze site. Mooie bespreking ook van zijn broer Tom! Teun

  12. Avatar
    wimw juni 08, 2020

    Dat Hauptturnier A in Düsseldorf in 1908 was het eerste toernooi in het buitenland, waaraan de toen 15-jarige Aljechin deelnam en Baudet was, voor zover ik kan nagaan, de enige deelnemer uit Nederland. Hij zal dus wel op nummer 1 blijven staan. Dit stond op de website van Chessbase over Aljechin, maar het was dus niet het hoofdtoernooi, maar de A-groep.

    In 1907 he joined the chess club of Moscow and in the same year, at the age of 14, he played his first chess tournament. The following year, Alekhine played his first international tournament abroad, the main tournament in Düsseldorf, from August 3rd to August 16th, 1908.

  13. Avatar
    Teun Koorevaar juni 08, 2020

    Dag Wim,

    Dat klopt. Er was een Meestergroep die gewonnen werd door F.J. Marshall en daarnaast een Hauptturnier A (met Aljechin en Baudet) en B. Dit stond in het Tijdschrift van de Schaakbond van 1 sept. 1908. Ook volgens mij was Baudet de enige Nederlandse deelnemer. Teun

  14. Avatar
    Henk Eleveld juni 09, 2020

    Er zijn niet veel partijen uit dit Hauptturnier A te vinden. De winnaar van de A-groep was een Duitser Friedrich Koehnlein. Ook een schaakproblemist.

    Gestorven bij de Somme in 1916.

    Aljechin versloeg hem trouwens verpletterend in 17 zetten.

    zie: https://www.chessgames.com/player/friedrich_koehnlein.html

     

    en voor een probleem:

    www.ft.com/content/2d530fb2-78e0-11ea-9840-1b8019d9a987

Alleen geregistreerde kunnen een reactie achter laten.