Hoe sterk waren de meesters uit de 19e eeuw?

Hoe zat het nu werkelijk met de speelsterkte van de grote namen uit het verleden? Denk daarbij aan Steinitz, Chigorin en vele anderen die een heldenstatus hebben gekregen. Waren ze écht zo goed? Of overdrijft men hun kracht een beetje? Willy Hendriks doet hierover een boekje open in zijn prachtige werk “On the Origin of Good Moves”. Dit is niet bedoeld als een recensie. Waar het me nu om gaat is een eerste indruk van de speelsterkte van deze heren. Eigenlijk vallen deze reuzen een beetje van hun voetstuk. We kennen natuurlijk allemaal de volgende stelling waarin Steinitz een prachtige combinatie op het bord toverde. Verder lezen…

Over Michel Hoetmer

Michel schaakt al sinds begin jaren '70. Hij speelde bij schaakclub Utrecht (2e klasse KNSB) en hij was ook redacteur van het clubblad. Tegenwoordig is hij lid van sv Zukertort in Amstelveen. In het dagelijks leven is hij verkooptrainer en publiceerde diverse boeken en artikelen over verkopen en marketing. Sinds kort mag hij zichzelf ook gediplomeerd schaaktrainer (2) noemen.

23 Comments

  1. Avatar
    Wijnand Engelkes maart 02, 2021

    Beetje vreemd om conclusies te trekken vanuit de *slechtste* prestaties van de meesters van de 19e eeuw.

    De meesters van de 20e en 21e eeuw stelden, zo bekeken, ook weinig voor.

    Fischer gaf een stuk weg in de eerste partij 1972 tegen Spassky, Karpov verloor in 12 zetten van Christiansen, Kasparov had een blamage in de laatste partij tegen Deep Blue, Kramnik miste mat in één, ook tegen een computer, Carlsen overzag mat in twee tegen Giri enz. enz.

    Iedereen heeft goede en slechte dagen. Beoordeel mensen naar hun beste prestaties, of liever nog naar hun gemiddeld presteren over langere tijd.

  2. Avatar
    Michel Hoetmer maart 02, 2021

    Dit artikeltje is slechts een impressie uit het boek van Willy Hendriks. Overigens stonden deze fouten bepaalt niet op zich. Later volgt daarover meer (nog beter: koop het boek). Al kan ik nu alvast verklappen dat Willy grondig te werk is gegaan en veel mythes die er leven, over bijvoorbeeld de ‘Romantische periode’ in het schaken onderuit haalt.

    Het is ook helemaal niet zo gek dat de kwaliteit van de partijen in de 19e eeuw een stuk lager lag dan tegenwoordig. Ik heb alleen al een stuk of tien boeken met tactische opgaven in de kast staan en vanuit die boeken en via internet al duizenden puzzels opgelost. Daar leer je veel van. Je hebt die patronen als het ware in je hoofd zitten. Je krijgt daardoor vanzelf een beter tactisch gevoel en neusje voor combinaties. Die oefenmogelijkheden waren er destijds nauwelijks. Ook speelde men veel minder partijen. Kortom: het niveau lag een stuk lager.

  3. Avatar
    Wim Weehuizen maart 02, 2021

    Ik heb nogal wat mooie boekjes van Hans Bouwmeester gelezen over de meesters uit het verleden. Wat mij opviel was dat ze heel diep door konden rekenen. Ik geef hier een partij tussen Steinitz en von Bardeleben uit het toernooi van Hastings van 1895 met aan het eind een aankondiging van mat in 10. En dat ver voor de engines!

    www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1132699

    And black resigned at this point. As Steinitz demonstrated immediately afterward, there is a mate in ten moves which can only be averted by ruinous loss of material; analysis follows: …Kh8 25. Rxh7+ Kg8 26. Rg7+ Kh8 27. Qh4+ Kxg7 28. Qh7+ Kf8 29. Qh8+ Ke7 30. Qg7+ Ke8 31. Qg8+ Ke7 32. Qf7+ Kd8 33. Qf8+ Qe8 34. Nf7+ Kd7 35. Qd6#

     

    • Avatar
      Henk Smout maart 05, 2021

      “24. Tf7-g7+!!

      Dit is de grote probleemzet, die de gehele witte aanval rechtvaardigt en die door Steinitz lang van tevoren in zijn berekening moet zijn opgenomen.” (Bouwmeester in het eerste Prisma-schaakboek 1960, blz. 155)

  4. Avatar
    Wim Weehuizen maart 02, 2021

    Sorry, bij mij komen de diagrammen en de annotatie niet door. Daarom had ik niet direct in de gaten dat Willy Hendriks die partij ook gaf, maar je kunt er wel op twee manieren naar kijken. Steinitz had het allemaal al gezien, wat ik knap vind.

  5. Avatar
    Henk Smout maart 03, 2021

    Tegen NN (Tim Harding oppert Chapman en Womersley) kun je je wel wat permitteren chessgames.com/perl/chessgame?gid=1029262&m=6

    chessgames.com/perl/chessgame?gid=1758263 is géén partij van Paul Rudolph, maar t/m 14.Dg7 een weerlegging van het door Oskar Cordel bedachte ‘Sommernachtsgambit’ in de 7de editie van het naar P.R. von Bilguer genoemde Handbuch die in The Encyclopaedia of Chess Openings uit 1974 door Unzicker t/m 18.Pxe4 werd voortgezet.

  6. Avatar
    Michel Hoetmer maart 03, 2021

    @Wim Weehuizen alles is natuurlijk een beetje relatief. Er waren ook in die tijd fraaie tactische staaltjes te zien. Ook positioneel konden ze er heus wel wat van. Echter: als geheel stond het schaken op een veel lager niveau dan tegenwoordig. Het punt is, wat Willy Hendriks betoogt, dat men vooral de meesterstukjes presenteert en dat we al die andere, minder geweldige partijen nooit zien. Sinds de 19e eeuw hebben de spelers zich verder ontwikkeld en staat het schaken tegenwoordig op een veel hoger niveau.

    Overigens: die 10 zetten vooruit rekenen vanuit de stelling na Kh8 kostte mij ook weinig moeite. Het is betrekkelijk rechttoe-rechtaan.

    Hoezo komen de diagrammen niet door? (ik wil het graag weten als er iets niet deugt aan de site).

    • Avatar
      Frits Fritschy maart 03, 2021

      Jaha, die tien zetten vooruit berekenen als je al weet dat ze winnend zijn is niet zo moeilijk. maar had je ook de zet 17 d5!! gevonden, en dan bedoel ik nog geeneens in een partij, maar in een opgave ‘wit speelt en wint’? Op zo’n zet zouden ook tegenwoordige grootmeesters trots zijn.

      • Avatar
        Henk Smout maart 04, 2021

        Curieus is de bewering van Tarrasch dat op 16… Kf7 Wit niet beter heeft dan 17.Dxe7+ Dxe7 18.Txe7 Kxe7 19.Txc7+ gevolgd door 20.Txb7 en Zwart heeft kans op remise. Waarom noemt hij niet 20.Txg7 of denkt hij soms alleen aan 19… Kf8? Wit heeft i.p.v. 17.Dxe7+ een hele reeks betere voortzettingen

        De computer bevestigt overigens dat 16… Kf7 de beste zet is.

        • Avatar
          Henk Smout maart 04, 2021

          Je gelooft het toch niet, ik bedenk het niet zelf: op 16… Kf7 zou Wit zonder risico 17.Pe5+ fxe5 18.dxe5 kunnen proberen en dan staat Zwart voor de keuze om het misschien fout te doen. Toegegeven, ik ben er nog niet op uitgekeken.

  7. Avatar
    Wim Weehuizen maart 04, 2021

    @ Michel Hoetmer  Ik kan me wel vinden in de opvatting dat het schaken tegenwoordig op een hoger niveau staat. Maar wat het maken van blunders en doen van zwakke zetten betreft ontbreekt ons aanvullende informatie over tijdnood en hinderlijke omstandigheden. Ik heb wel foto’s van schaakwedstrijden gezien, waarbij de toeschouwers met zijn allen boven het bord lijken te hangen. Ik denk niet dat de grootmeesters van tegenwoordig dan goed hun concentratie zouden kunnen houden. Verder waren de toernooien toen een heel stuk langer dan de meesten van tegenwoordig. Het toernooi van Hastings in augustus 1895 had 22 deelnemers en duurde vier weken in de zomervakantie. Dat was in die tijd eerder regel. Ik vind het nog altijd vreemd dat een WK-match tegenwoordig zo kort is. Zouden Carlsen en zijn uitdagers net als Euwe nog een match over 30 partijen aankunnen of zou het aantal blunders dan ook toenemen. Dat soort dingen zou je bij een vergelijking moeten meenemen. Schaken is een wedstrijdsport en dat element moet m.i. voorop staan.

    P.S. Ik kan schaaksite altijd goed doorkrijgen, maar voor dat stuk na verder lezen moest ik overstappen naar een andere browser.

     

     

     

     

  8. Avatar
    Michel Hoetmer maart 04, 2021

    @Wim Weehuizen we zijn het in ieder geval op één punt helemaal met elkaar eens: die toernooien van tegenwoordig zijn veel te kort. Wat is er toch misgegaan in onze mooie wereldje dat we geen toernooien meer van 15 ronden of zo spelen.

    Een WK match hoort naar mijn smaak ook over 24 partijen te gaan. Bij 12 partijen nemen de spelers veel minder risico, want het aantal partijen om een nederlaag goed te maken is tamelijk beperkt.

    Welke browser gebruikte je dan? Want ik heb Edge, Firefox en Chrome. Daar werkt de site prima. Ook op mijn iPad/iPhone.

    @Frits Fritschy interessante vraag. Ik kom er binnenkort op terug!

    • Avatar
      Frits Fritschy maart 04, 2021

      Hoi Michel,

      Ik kan je redenering goed volgen en eigenlijk ben ik het wel met je eens. Natuurlijk hoort een zet als d5 bij de 120 jaar bagage die wij, in tegenstelling tot Steinitz, bij ons hebben.
      Bij een dergelijk pionoffer reken ik niet per se alles uit, maar kijk ik naar ‘escapes’. En die zijn er: zo blijkt bij nader inzien (van mijn engine) 18 De3 ook een vrijwel winnende zet. 20 Pc5 in plaats van Dg4 wint misschien niet, maar levert wel een duidelijk voordeel op. Daarentegen is 21 Pg5+ de enige die wint. Ook is 22 Pxh7 in plaats van Txe7+ nog niet zo duidelijk. Goede kans dat als je bij het nadenken over de 17e zet zo ver gekomen bent, je verdrinkt in de beoordeling van het eindspel met pluspion dat dan ontstaat. Daar staat weer een derde escape tegenover: ook 23 Pxh7+ wint, al kan zwart nog aardig spartelen. Hetzelfde geldt voor 24 Tf8+.
      Een complicatie in een wedstrijdsituatie zou kunnen zijn dat zetten als 17 Dc4 of 17 Pd2 (Pd2-e4-c5) ook zeer voordelig zijn – waarom offeren als het ook zonder kan? Met mijn rating van 2077 durf ik niet met zekerheid te zeggen dat ik 17 d5 ook werkelijk gespeeld zou hebben, al is de waarschijnlijkheid groot. Misschien zou een laaggeratete prof juist geen d5 spelen, maar een veilige zet als Dc4.
      Maar als opgave kijk je inderdaad eerst naar 17 d5. Of spelers van ons niveau dan alles kunnen doorrekenen is zeer de vraag, maar dat is nou ook weer niet zo belangrijk.

      • Avatar
        Henk Smout maart 06, 2021

        Op nog eerdere momenten in partij en opening wil ik niet ingaan.

        In oudere papieren literatuur vind ik behalve de partijvoortzetting de door Keres voorgestelde triplering met de dame voorop na 16.De4 en een aantekening die aan Igor Zaitsev 16.Tad1 toeschrijft.

        Misschien is het laatstgenoemde het sterkst als ik afga op wat ik tot dusver van de engines heb gezien.

        Heel interessant is het niet zelf bedachte direct 16.d5 , op 16… Kf7 of 16… Kf8 is alsnog de dekking 17.Tad1 mogelijk, op twee manieren valt bovendien de pion te offeren: 17.Pd4 of 17.d6.

        • Avatar
          Henk Smout maart 07, 2021

          De kracht van het door Keres voorgestelde tripleren is in het verleden overschat: chessbites.com/Games.aspx?d=orpQAxQC

          Onder het diagram is Toggle Engine aanklikbaar, daar zou ik meer van willen weten.

          Op 16.d5 Kf7 17.Tad1 is pion d5 vergiftigd, met de koning op f8 is wel 17… Pxd5 speelbaar.

  9. Avatar
    Wim Weehuizen maart 04, 2021

    Michel: Het plan is om van Explorer op één van die nieuwere browser over te stappen, maar ik heb wat hulp nodig voor het overzetten van al mijn Favorieten, waaronder erg veel schaaklinks. Door de corona-crisis was die hulp nog niet beschikbaar en heb ik Chrome apart als standby. Daarop lukte het later wel om alles te lezen.

    • Avatar
      Wijnand Engelkes maart 04, 2021

      @Wim

      Als normaal importeren bij installatie van een nieuwe browser niet lukt:

      Aannemend dat je Explorer op Windows hebt: Druk in Explorer op ALT-C, verander bovenin “aan favorieten toevoegen” in “importeren en exporteren”. Kies dan exporteren en geef een bestandsnaam op (die eindigt op .html, moet je echt erbij typen). Dat bestand bevat dan links voor al je favorieten en dat bestand kan je met andere browsers openen (in de verkenner met rechtermuisklik “openen met”). Je kunt daar elke link aanklikken en in je nieuwe browser tot favoriet maken.

       

  10. Avatar
    Michel Hoetmer maart 04, 2021

    Mooi! Dat het daar wel is gelukt. Wanneer je Microsoft Edge, Chrome of Firefox installeert, zijn er functies waardoor je vrijwel automatisch al je links kunt overzetten naar de nieuwe browser.

  11. Avatar
    Wim Weehuizen maart 05, 2021

    @ Henk Smout  Goed dat je die partij van Steinitz tegen von Bardeleben in het Prisma Schaakboek deel 1 hebt opgedoken. Ik heb het ook opgezocht. Hans Bouwmeester schrijft over dit toernooi in Hastings van 1895. Het toernooi leverde een schat van mooie partijen op. De kroon spant echter de onderstaande, misschien wel de mooiste ooit gespeeld. Bouwmeester geeft 22. Te7-f7+ al twee uitroeptekens, omdat die naar de volgende zetten leidt. Inderdaad heeft hij alles ver van te voren al gezien.

    • Avatar
      Henk Smout maart 05, 2021

      22.Te1xe7+ krijgt twee uitroeptekens.

      Het slot illustreert ook het verschil tussen computer en mens, de computer prefereert 22… Dd7xe7 en 24… Dd7xg7. Von Bardeleben staat verloren, maar kiest wel het voor het menselijke schaak taaiste met Ke8-f8-g8-h8.

  12. Avatar
    Wim Weehuizen maart 05, 2021

    Bedankt voor de correctie. Het moet het wonderbaarlijke offer [volgens Hans Bouwmeester] 22. Te1xe7+ zijn. Ik had het wel goed gezien, maar verkeerd overgenomen uit het Prismaboekje.

Alleen geregistreerde kunnen een reactie achter laten.