Schaakhistorie (16) : De vijf grootste NK-stunts

De nummer laatst op rating, Lucas van Foreest, werd zondag kampioen van Nederland. Een grotere stunt is niet denkbaar. De vergelijking dringt zich op met Hein Donner, die in 1950 werd toegelaten tot de hoofdgroep van het Hoogovenstoernooi omdat hij twee keer de reservegroep had gewonnen. Maar, zo zeiden diverse officials bij de openingsceremonie gewoon hardop, de jongeman moest niet teleurgesteld zijn als hij laatste zou worden, want dat was zijn te verwachten plek. Donner won het toernooi.

Gert Ligterink drie jaar voor zijn NK-titel van 1979. Foto: Nationaal archief.

In de geschiedenis van het Nederlands kampioenschap is er geen stunt die zo groot is als die van Lucas van Foreest. Uiteraard kijk ik dan alleen naar kampioenen. Albert Blees stond in 1989 rondenlang aan kop, maar won niet. Daniel Stellwagen was in 2003 de jongste deelnemer ooit (16) en won zijn eerste vier partijen. Hij werd gedeeld tweede. Als ik de titel van Rini Kuijf in 1989 een stunt zou noemen, zou ik hem beledigen. Hij was er gewoon sterk genoeg voor. Jan Smeets werd in 2010 kampioen voor Giri en Van Wely. Dat was zeker een stunt, maar hij was twee jaar eerder ook al kampioen geweest en stond hoog op de Nederlandse ranglijst. Frans Kuijpers dan, in 1963, anderhalf punt voor Donner die tweede werd. Ja, maar Kuijpers was drie keer jeugdkampioen van Nederland geweest, dus zijn succes kwam niet uit de lucht vallen. Hij verloor wel van Donner, maar die verloor van outsider Sarink en speelde te veel remises. Hieronder mijn top vijf van grootste stunts.

 

Nummer 5: Hein Donner (1954)
Onverwachts kun je het niet noemen, dat de 52-jarige Max Euwe na een hegemonie van 33 jaar zijn titel eens zou kwijtraken. In 1952 had hij al voor het eerst sinds 1924 een partij op het NK verloren en wel van Hans Bouwmeester. Nu verloor hij een partij van Nico Cortlever, door een blunder. Daardoor eindigde Hein Donner, die remise speelde tegen Euwe, een punt voor Cortlever en Euwe. Anderhalf jaar later won Euwe een revanchematch van Donner met 7-3 zonder nederlagen. Zoals in de inleiding staat, had Donner al eens het Hoogovenstoernooi gewonnen. Maar omdat hij de geschiedenis in ging als de man die Euwe onttroonde en omdat Euwe zo overtuigend de revanchematch won en dus nog wel degelijk sterker was, geef ik Donner toch de vijfde plaats in deze lijst van NK-stunts. Na de match besloot Euwe niet meer aan het NK deel te nemen. Zijn tijd was voorbij.

 

Nummer 4: Rudy Douven (1988)
Timman en Sosonko speelden niet mee, maar Van der Wiel was in 1988 een wereldtopper en Kuijf, Van der Sterren en misschien al de jonge Piket werden ook sterker geacht dan Rudy Douven.

Lees meer >

Fish Partners: foto’s van Frans Peeters

Dat Frans Peeters prachtige foto’s maakt, wisten we al. Gisteren liet hij dat weer eens zien met zijn foto’s van het Fish Partners Toernooi in Spakenburg, waar hij overigens ook arbiter was. Het toernooi heeft twee belangrijke kenmerken: er doen computers mee (deze keer vier) en een paar legendes. Naast Jan Timman waren dat deze keer Vlastimil Hort en Ulf Andersson. Ook Hans Ree en John van der Wiel waren erbij, nationale legendes. Een derde opmerkelijk kenmerk is dat er werd gespeeld in de prachtige skybox van IJsselmeervogels, maar dat is misschien niet waar de schakers op af komen.

Op deze foto is te zien hoe het schaken tegen een computer gaat. De schaker (Henk van der Poel) kijkt zeer geconcentreerd naar zijn stelling. De operator (bediener van de computer) wacht relaxed af wat Henk zal spelen. In deze link nog een heleboel foto’s. De oude man die de eerste zet uitvoert aan het bord van Benjamin Bok is Tijmen Vedder, vader van onder anderen Richard en Henk, coryfeeën van En Passant. We zien ook Marleen van Amerongen, voorzitter van de KNSB, en Bart Stam, toernooidirecteur van het Nederlands kampioenschap dat morgen begint. Jaap Vogel is ook wel een beetje legendarisch. Hij speelde in de jaren zeventig mee in het Nederlands kampioenschap en heeft nog tegen IJsselmeervogels gevoetbald. De jongeman met wie Tea Lanchava charmant gearmd staat

Lees meer >

Benjamin Bok nummer 2 van Nederland

Het HSG Open kostte Erwin l’Ami zijn tweede plaats op de Nederlandse ranglijst. Foto: Vincent Pandelaar, HSG

Weekendtoernooien zijn gevaarlijk met een hoge rating, schreef Herman Grooten in zijn verslag van het HSG Open. Hij doelde op Erwin l’Ami en die heeft inderdaad een flinke Elo-klap gehad. Hij verloor in Hilversum 15 punten. Loek van Wely won 5 punten. Twee weken eerder in Maastricht (Limburg Open) won Van Wely ook 5 punten en Benjamin Bok 7. Beiden behoorden tot de co-winnaars.

Door deze ontwikkelingen daalt de rating van l’Ami van 2648 naar 2633 en stijgt die van Bok van 2638 naar 2645. Bok  neemt daardoor de tweede plaats op de Nederlandse ranglijst over, al heeft hij dat vooral te danken aan het zwakke weekend van l’Ami. Hij kan ook dankjewel zeggen tegen Rieks Taal en Eelke Wiersma, die l’Ami in hotel Lapershoek versloegen. Met het Nederlands kampioenschap, dat volgende week in Amsterdam wordt gespeeld, krijgt Erwin l’Ami de gelegenheid de hiërarchie te herstellen. Of Benjamin Bok verstevigt zijn net verworven tweede plaats.

Loek van Wely stijgt van de zevende naar de vierde plaats, maar dat is minder interessant want er staan veel spelers vlak onder elkaar.

Overigens reken ik hier met de FIDE-lijst van actieve spelers. Klik je daar op ‘all’, dan zie je dat Robin van Kampen op de tweede plaats staat met 2658.

Lees meer >

Erwin l’Ami in de achtervolging

Grote verrassing vrijdagmiddag in de eerste ronde van het HSG Open. Erwin l’Ami, een van de twee topfavorieten, begon met een nederlaag tegen Rieks Taal. L’Ami offerde in het middenspel een kwaliteit. Uit nood of omdat hij vertrouwde op compensatie? Of allebei? De compensatie kwam in elk geval niet uit de verf en Taal maakte het eindspel koel af.

Voorafgaand aan de eerste ronde hielden de twee topfavorieten een stare-down op de parkeerplaats van hotel Lapershoek. Foto: Vincent Pandelaar | HSG Open

Wim van der Wijk op de toernooisite: “L’Ami die hoopte zich warm te kunnen spelen voor het NK over twee weken, moet nu maar hopen op het zogeheten Zwitsers gambiet: vanuit achterstand opklimmen in de ranglijst waarbij sterke tegenstanders voorlopig even worden ontlopen.” Na de tweede ronde merkte Van der Wijk op dat l’Ami ondanks zijn nederlaag nog steeds een ontspannen indruk maakt, in en buiten de speelzaal.

Lees meer >

Schaakhistorie (15) : Bijzondere winnaars bij HSG Open (2006 tot heden)

Als Loek van Wely komend weekend het HSG Open wint, is dat zijn eerste toernooiwinst sinds hij op 11 juni benoemd werd tot Lid van de Eerste Kamer. Je kunt het ook andersom zeggen: het HSG Open zou dan voor het eerst een politicus als winnaar krijgen. Daarmee zou hij in een mooi rijtje komen, het Hilversumse toernooi heeft meer bijzondere winnaars gehad.

 

 

 

 

Robin van Kampen, hier op een foto van Frans Peeters uit 2015, was een van de HSG’ers die het toernooi wonnen.

2006
In 2006 haalde Jan Nagel het Nederlands kampioenschap van Leeuwarden naar Hilversum. De organisatie was in handen van de KNSB, maar HSG kreeg uiteraard de gelegenheid op het toernooi mee te liften. Dat deed de club door het organiseren van een internationaal grootmeestertoernooi: het HSG Open. Nou ja, internationaal… van buiten Nederland meldde niemand zich aan. En grootmeestertoernooi… Karel van der Weide was de enige deelnemende grootmeester.
Van der Weide was oppermachtig, hij won alle negen partijen. Helemaal van een leien dakje ging dat niet, tegen HSG’er Kees Nagtegaal kwam hij verloren te staan. In een artikel op de KNSB-site schreef Van der Weide dat hij in gewonnen stelling een slechte zet deed toen hij vanuit een ooghoek de door hem gehate schaakjournalist J.H. zag binnenkomen. Nagtegaal profiteerde, zette het bord in brand maar maakte een fout in de afronding. Hij werd tweede, samen met clubgenoot Herman van Engen en de jonge Stefan Kuipers uit Apeldoorn. Het gat achter Van der Weide bedroeg maar liefst drie punten.

2007
Een jaar later deed zich het merkwaardige feit voor dat het prijzengeld van het NK daalde en dat van het HSG Open steeg. Het resultaat was ernaar: er meldden zich zeven grootmeesters. De Georgiër Mikheil Mchedishvili had de hoogste rating, maar werd tweede. Tot grote vreugde van de organisatie ging de hoofdprijs naar Humpy Koneru uit India, een van de twee vrouwen in het veld van 74 deelnemers. Normunds Miezis uit Letland werd derde. Op de gedeelde vierde plaats eindigden elf spelers, onder wie titelverdediger Van der Weide en de twaalfjarige Robin van Kampen.
Nagtegaal, die 23e werd, speelde ook nu weer een opvallende rol. Hij was een van de weinigen die het Koneru lastig maakten. Sterker nog, hij stond waarschijnlijk gewonnen, zag dat hij voor de laatste zet voor de tijdcontrole nog veertien seconden had en ging eens rustig nadenken welke van drie sterke zetten hij zou spelen. Te rustig, de veertien seconden waren om voor hij er erg in had.

2008
Ook het derde toernooi, inmiddels met Intomart GfK als hoofdsponsor, had een leuke winnaar: de dertienjarige Anish Giri. De nieuwe Nederlander scoorde zijn eerste grootmeesternorm.

Lees meer >

Loek van Wely snapt al hoe de politiek werkt

Loek van Wely verwacht dat zijn schaakkennis hem als politicus voor Forum voor Democratie van pas zal komen. “Politiek is abstracter, maar verloopt ook volgens patronen: drieënhalf jaar je gang gaan, een half jaar mooi weer spelen en na de verkiezingen de kiezer met de gebakken peren laten zitten.

Van Wely in 2017. Foto: Harry Gielen.

Zo’n patroon herken ik. Dat is inspelen op de menselijke zwakte.” Dit zei Van Wely in een interview met Ariejan Korteweg in de Volkskrant.

Van Wely buigt zich in de Provinciale Staten over natuur en milieu, geen typische Forum-onderwerpen. Als senator, lid van de Eerste Kamer, zijn zijn portefeuilles nog niet bekend. De verslaggever moet, om de schaker te spreken, dat vragen aan de afdeling voorlichting van Forum en merkt op dat dat voor een vrijgevochten schaker wel wennen zal zijn. Eerst vraagt hij aan Gert Ligterink, schaakmedewerker van zijn krant, wat die van Van Wely vindt. Zijn typeringen zijn voor ons schakers niet verrassend, maar wij kennen hem natuurlijk en het interview is bedoeld voor niet-schakers. Zo schaart Ligterink de achtvoudig Nederlands kampioen onder de vijf sterkste Nederlandse schakers aller tijden. Ja, in mijn top-40 zette ik hem op de vierde plaats. Ligterink zegt ook dat Van Wely’s keus voor het Forum hem niet verbaast. Net als Renzo Verwer ook al eens deed, wijst hij op Van Wely’s protest in 1998 tegen de twee Bosniërs met een dubbel paspoort die meededen aan het NK. En dat verbaast mij dan. Van Wely wilde destijds dat schakers maar in één land aan het nationale kampioenschap mochten meedoen. Dat staat toch heel ver af van de wens van Forum om immigratie tegen te gaan. Sokolov en Nikolic waren immers welkom in Nederland, daar heeft Van Wely zich nooit tegen uitgesproken.

In Oss woont Loek van Wely met vrouw en twee jonge kinderen in dezelfde straat als Jan Marijnissen, die hij overigens nog nooit heeft gesproken. De verslaggever ziet een grote, lichte werkkamer, hometrainer in de hoek, kasten vol schaakboeken, drie schaakspelen op het bureau, waarvan één van Lego (1.500 stukjes).

Lees meer >

Groot feest rond Simon de Schaker

Deel 2 van de kinderboekenserie Simon de Schaker is vrijdagmiddag in Bussum op feestelijke wijze gepresenteerd. Boekhandel Los wilde hier maar wat graag aan meewerken. Schrijfster Joyce van der Meijden woont in Naarden, buurdorp van Bussum. Cor Wiersma, eigenaar van de boekhandel, is schaakliefhebber.

Massale belangstelling van jonge schakers bij de boekhandel.

Op straat werd een groot schaakbord neergelegd, waarop leerlingen van de Katholieke Montessorischool uit Bussum en de Minister Calsschool uit Naarden tegen elkaar speelden. De match van twee partijen eindigde in 1-1. De eerste partij kon nog lekker buiten worden afgewerkt, vanwege het weer werd de strijd later binnen voortgezet.

Lees meer >

‘Oude’ Helgason wint in Soest

Reynir Helgason heeft het Hemelvaarttoernooi in Soest gewonnen. Opmerkelijk genoeg was het bij zijn eigen club pas zijn tweede deelname. Wel ook meteen zijn tweede zege.

Vorig jaar won hij het toernooi samen met Tim Lammens, Arie van der Burch en Cesar Becx. Hij zei toen: “Tien jaar geleden heb ik voor het laatst een toernooi gespeeld. Toen was ik veertig, nu ben ik vijftig, dus misschien moet ik op m’n zestigste maar weer een toernooi spelen.”

Helgason is een Zweedse FM die al heel lang in Nederland woont en ook al heel lang voor Soest speelt. Het is dan ook opmerkelijk dat hij vorig jaar pas voor het eerst aan het eigen, eerbiedwaardige toernooi deelnam. Deze keer had hij even getwijfeld. “Als het mooi weer was geweest, had ik me teruggetrokken.” Het mooie weer kwam echter pas ’s middags en toen had hij al vier partijen gewonnen. In de vijfde ronde speelde hij remise tegen clubgenoot Arie van der Burch. “Dit was de enige partij waarin ik in gevaar was. Ik stond verloren, maar Arie zag het niet.” Na een zege in de zesde ronde stond Helgason een punt voor op de nummers twee. Reden voor de laatste tegenstander Joost Marcus om na één zet remise aan te bieden. Een vriendelijk aanbod, maar Helgason besloot toch gewoon door te gaan met lekker schaken.

Lees meer >

Schaakhistorie (14) : De onverwoestbare Zhaoqin Peng (1997 tot heden)

Alle foto’s: Harry Gielen, 2017/2018

Zhaoqin Peng doet niet mee aan het Nederlands kampioenschap, hoewel ze die deelname eerder wel had toegezegd. Ze vraagt zich af wat haar deelname nog zou toevoegen aan haar veertien titels. Nu vindt ze het tijd voor de jongere generatie, die ze graag wil trainen en begeleiden. Dat zei ze tien jaar geleden ook. Vorige week speelde ze haar afscheidswedstrijd voor En Passant. Dat deed ze vorig jaar ook. Maar dat geeft niet, Peng mag zo vaak afscheid nemen als ze wil, als ze maar steeds weer terugkomt. Intussen is dit een mooie aanleiding haar geschiedenis eens op een rijtje te zetten.

 

Kennismaking met Nederland
Zhaoqin Peng werd geboren op 8 mei 1968 in Canton, China, nabij Hongkong. Pas op haar twaalfde leerde ze schaken, maar twee jaar later werd ze al derde bij het Chinese vrouwenkampioenschap. Ze ging naar een sportinternaat en werd drie keer kampioene van China. Op de Olympiade van 1988 behaalde ze een gouden medaille aan het derde bord.
In 1994 nam Peng in Tilburg deel aan het WK-kandidatentoernooi dat tegelijk met het Interpolis-toernooi plaatsvond. Daar maakte ze niet alleen kennis met Nederland, maar ook met een man, die in de organisatie actief was. Een jaar later reisde ze na een paar toernooien in Joegoslavië weer door naar Nederland, om met deze man te trouwen. Ze had het gevoel dat ze in China niet voldoende zelf over haar leven kon beslissen, ze wilde meer vrijheid, een nieuw leven.
In 1997 nam Peng voor het eerst deel aan het Nederlands kampioenschap voor vrouwen. Haar doel was vooral zich in het Nederlandse schaakleven op de kaart te zetten. Winnen was vanzelfsprekend, na zes zeges sloot ze af met drie remises, waarmee ze anderhalf punt voorbleef op de nummers twee. Tegen Jeroen van den Berg zei ze voor het bondsblad: “Nu ik mij in Nederland gevestigd heb, vind ik het belangrijk om de titel een keer te winnen. Dan weten de mensen tenminste dat ik hier ben. Bovendien wil ik mijn vrouwelijke collega’s graag eens ontmoeten.” Het niveau van haar tegenstanders viel haar tegen: “Het is beduidend lager dan wat ik gewend was. Ik kon het me hier zelfs ongestraft permitteren om tweemaal met 1.e2-e4 te openen, wat ik normaal nooit doe.” Na de zes zeges vond ze het moeilijk geconcentreerd te blijven.

Lees meer >

Schaakhistorie (13) : Vijf keer Loek van Wely in Leeuwarden (2001-2005)

In 2000 won Loek van Wely zijn eerste Nederlands kampioenschap, in Rotterdam. Er volgden er nog vijf op rij, alle vijf in Leeuwarden. Dit verhaal schreef ik voor het Friese tijdschrift Skaakstikken, waarvan onlangs het derde nummer verscheen.

Het Friesche Vlag Toernooi is legendarisch. Van 1969 tot en met 1981 vond het Nederlands kampioenschap dertien keer in Leeuwarden plaats. Kampioen werden Hans Ree (twee keer), Eddie Scholl, Coen Zuidema, Genna Sosonko (twee keer), Jan Timman (zes keer), Viktor Kortchnoi en Gert Ligterink. Wie nu denkt dat ik niet kan tellen: jawel, Timman en Sosonko werden een keer samen kampioen. In 1982 vond de eerste helft in Amsterdam plaats en de tweede helft in Drachten. Ree werd weer kampioen.
Ook in 1942 had het NK in Leeuwarden plaatsgevonden, maar in de vorm van een kandidatentoernooi. Winnaar A.J. van den Hoek mocht Euwe uitdagen voor een titelstrijd, die de arme man met 8-2 (vier remises) verloor. In 1904 vond in Leeuwarden een bondstoernooi plaats dat al sinds 1873 bestond en veel later ‘onofficieel NK’ werd genoemd. Winnaar werd D. Bleijkmans.
Voor de schaaksport is het mooi als het NK door het land trekt. Dat het in 2019 voor de achtste keer op rij in Amsterdam plaatsvindt is voor mij wel prettig (ik woon in Baarn), maar iedere Fries, Zeeuw of Limburger die zegt dat dat niet de bedoeling is, geef ik groot gelijk.
Toch kwamen Friezen er goed vanaf, want vanaf 2001 werden er weer vijf NK’s in Leeuwarden gespeeld. Dat brengt het totaal op 20 in 75 edities, Drachten meegeteld. Of 19 van de laatste 51 keer, dat is een nog veel hoger percentage.

 

Mannenwereld
Mijn eerste kennismaking met het NK in Leeuwarden, in 2001, begon een beetje raar. Nadat ik een uur in de auto had gezeten, had ik behoefte mijn blaas te legen. Ik stopte op een prachtige parkeerplaats bij het Tjeukemeer. In de bosjes had ik tijdens mijn handeling een geweldig uitzicht.

Lees meer >