Balletje, balletje

Een blik op de speellijst bevestigde mijn vermoeden. Ik moest tegen hèm. Niet lang daarna kwam hij op me af met die karakteristieke geamuseerde grijns op het gezicht en sprak hij op de licht zangerige toon die hem eigen is: “Wij spelen Wim.” Even later zaten we tegenover elkaar. “Hebben we al eens gespeeld?”, was zijn vraag en ik wist niet zo goed of dit nu een welgemeende vraag was of dat hij me slechts wilde herinneren aan een pijnlijke ervaring.

We hadden inderdaad al eens gespeeld. Ik was door hem in een soort moeras getrokken waarin ik objectief gezien wel beter stond, maar waar een fout levensgroot op de loer lag. En die maakte ik. “Ja, we hebben al eens gespeeld en jij won”, zei ik afgemeten. Hij kneep zijn ogen dicht om als het ware ongestoord in zijn herinnering te kunnen graven. “O ja”, zei hij na een korte pauze en zijn gelaatsuitdrukking verraadde binnenpret, “jij greep naar je hoofd onder de uitroep: ‘ach, een blunder gemaakt.’”

Dat hij zich dát herinnerde en niet iets schaaktechnisch is veelbetekenend. Hij lijkt het schaakspel geheel anders te beleven dan wie dan ook en dat heeft iets verontrustends. Je krijgt er geen vat op, je weet niet wat je te wachten staat. Dat ‘anders’ beperkt zich overigens niet tot het schaakbord.

Een paar maanden geleden liep ik met mijn vrouw in de buurt van Scheveningen op een vrijwel verlaten strand. Een eenzame man kwam ons tegemoet. Híj was het en in tegenstelling tot mijzelf leek hij totaal niet verrast. We gaven elkaar een hand en gingen vervolgens ieder ons weegs. Enige weken later stond ik in het winkeltje van het Franciscus Gasthuis op zoek naar iets leuks voor de zieke die we gingen bezoeken. “Dag Wim”, hoorde ik plots, en daar stond hij weer, als uit het niets opgedoken.

Hij is een illusionist, vol gekmakende magische goocheltrucs. Als je tegen hem schaakt lijkt het alsof er een Joegoslaaf tegenover je zit die ‘balletje, balletje’ speelt. Als je denkt dat het om de koningsvleugel gaat en het balletje daar ergens onder ligt, dan blijkt het balletje onder de damevleugel te liggen. Als je denkt dat het gevecht om het centrum gaat, schuift hij ineens de h-pion naar voren. Je hebt helemaal niets aan openingskennis, noch aan algemeen positionele overwegingen. Je bent geheel aan jezelf overgeleverd als hij op schijnbaar willekeurige manier zijn stukken ontwikkelt.

En hij straalt eigenlijk maar één ding uit: winnen of verliezen doet er niet zoveel toe, we gaan lol maken!

Maar vergis je niet, hij is een sterke speler: in zijn jonge jaren één van de beste jeugdspelers van Nederland en nu één van de beste spelers van de schaakclub. Een begaafd tacticus vooral, vol trucs.

Twee jaar geleden vroeg ik hem waarom hij niet mee wilde spelen in het KNSB- team. Tot mijn verrassing zei hij dat hij niet op zaterdag kon spelen, want dan speelde hij competitie. “Wat voor competitie?”, vroeg ik nieuwsgierig en ik verwachtte eerlijk gezegd al het andere behalve de competitie waaraan hij de voorkeur bleek te geven. “Tennis”, zei hij achteloos. En nadat ik van mijn verbazing bekomen was, zag ik het voor me. Dezelfde onverwachte trucs. Korte balletjes over het net, ballen die druipen van het effect, afgewisseld door snoeiharde klappen en dan ineens een onderhandse service. Een soort Nick Kyrgios, de bad man van het professionele tenniscircuit.

Enfin, een lange inleiding als opmaat voor de beschrijving van de tweede partij die we tegen elkaar speelden.

Ik had me voorgenomen de partij zo overzichtelijk mogelijk te houden, want ik wilde niet nog eens in het moeras terechtkomen. Een illusie natuurlijk. De opening laat zich eigenlijk niet beschrijven. Met zwart speelde ik normale zetten, maar hij leek daardoor juist aangemoedigd te worden onbetreden paden te bewandelen. Lees verder…

2 Comments

  1. Avatar
    Johan Hut december 06, 2019

    Wat betreft dat einde: ik kreeg eens een eindspel op het bord van dame tegen toren, zonder pionnen. Mijn tegenstander gaf direct op. Na de partij zei ik dat ik eigenlijk niet wist hoe je dat moest winnen. Het was eigenlijk niet zo aardig van mij om dat te zeggen. Gelukkig liet hij niet blijken daarvan te balen, hij zei: “Dat gaat vanzelf.” Misschien is dat ook wel zo. Al zag ik het Daniel Stellwagen een keer van Ivan Sokolov winnen met maar een halve minuut op de klok, zonder increment, en Stellwagen deed heel mysterieuze zetten. Maar wel a tempo en het lukte hem om Sokolov mat te zetten.

  2. Avatar
    Eric César december 06, 2019

    Het is wel buitengewoon sportief om op te geven in een KBN-K eindspel, zoals in de partij van dit artikel. Hetzelfde geldt voor het KQ-KR eindspel van Hut.

    Maar toch zie je dit opgeven in de praktijk weinig. Ik zou het zelf ook niet doen, uitzonderingen daargelaten. Dergelijke matvoeringen zijn esthethisch fraai om te zien en behoren eigenlijk ook tot de vaardigheden die iedere schaker zou moeten bezitten.

    Iets anders is bijvoorbeeld KQP-KQ. Die eindspelen zijn ontzettend moeilijk en worden ook door de wereldtop gewoon doorgespeeld tot mat onafwendbaar is. Terecht.

Only ingelogde gebruikers kunnen een reactie achterlaten.