Gespot 96 Een zet achteruit

Tigran Petrosian (foto Jos Sutmuller)

Bij het grasduinen in schaakboeken, het doorbladeren van schaaktijdschriften, het surfen op het internet, het bekijken van schaakfilmpjes valt het oog wel eens op interessante stellingen, bijzondere voorvallen, geniale zetten en grappige blunders. In deze rubriek wil ik u die graag voorleggen. Bent u ook iets tegengekomen? Laat het ons weten.

 

In de laatste column van Rudi Matai (van de schaakvereniging Promotie Zoetermeer) kon u lezen dat hij een paar gevallen aanhaalde waarin ex-wereldkampioen Anatoly Karpov het slachtoffer werd van een zet terug van de tegenstander. Dat was niet zelden een paardzet die over het hoofd werd gezien.

Toen ik het las, moest ik onwillekeurig denken aan een andere ex-wereldkampioen die zichzelf ook de das omdeed toen hij in een strategisch gewonnen stelling zijn dame en prise liet staan tegen Bronstein. Het is een dermate komische blunder dat het slachtoffer er zelf hartelijk om kon lachen.

 

Petrosian, Tigran V – Bronstein, David,

Kandidatentoernooi Amsterdam/Leeuwarden 1956

 

Anatoly Karpov (foto Jos Sutmuller)

In deze voor zwart hopeloze stelling heeft Bronstein zojuist 35…Pf5 gespeeld. Petrosian, was kennelijk niet helemaal meer bij de les, want hij speelde hier
36. Pg5??
waarop zwart het cadeautje dat hij zojuist heeft gekregen, toch snel even uitpakte met
36…Pxd6
Het enige actieve stuk, het zwarte paard van f5 heeft zojuist een volle dame van het bord geslagen. Ook bij wereldkampioenen komt voor dat zij zetten achteruit van de tegenstander wel eens missen. Dit is een historische blunder en het verhaal gaat dat Petrosian in lachen is uitgebarsten nadat de dame van het bord was gehaald.
0-1

 

Aangezien Matai het vooral had over Karpov, ging er in mijn achterhoofd een klein lampje branden. Kende ik niet een partij waarin het deze keer Karpov was die met een zet achteruit de winst greep in een partij? Sterker nog: Karpov stond hopeloos verloren en was wanhopig op zoek naar tegenspel. Maar ik kon me in de verste verten de naam van de tegenstander niet herinneren en ook niet hoe het precies stond. Daarom begon ik te grasduinen in mijn uitgebreide trainingsarchief en ja hoor, daar kwam het bewuste partijfragment tevoorschijn onder het kopje “Verdedigen”.

 

Karpov, Anatoly – Csom, Istvan

In deze stelling moet zwart iets doen met zijn paard op h7. Wat speelt u met zwart? 39…Pf8 of 39…Pg5 ?

Over Herman Grooten

Herman is ruim 40 jaar schaaktrainer. Hij verzorgde lange tijd de schaakrubrieken in Trouw en het ED. Daarnaast was hij Topsportcoördinator bij de KNSB en is hij auteur van diverse schaakboeken en werkt hij voor Schaaksite. Klik hier voor series die hij op Schaaksite heeft gezet.

11 Comments

  1. Avatar
    Wim Weehuizen mei 29, 2021

    Bij dat weggeven van de dame door Petrosian stond in het toernooiboek van Euwe en Mühring dat CaIssa zich de haren uit het hoofd getrokken had. Dit gebeurde in de tweede ronde. Petrosian had ook al in de eerste ronde van Geller verloren en had dus duidelijk een valse start met 1,5 uit 5. Daarna won hij nog wel een paar partijen, maar had toch vooral veel remises en eindigde op 2 punten van winnaar Smyslov.

    • Avatar
      1_Pf3 juni 02, 2021

      Nog een beroemde ‘tikkie terug’ met Dd1: https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1069116

       

  2. Avatar
    Henk Smout juni 06, 2021

    In chessbites.com/Games.aspx?d=xkQQQZp heet de witspeler Nikolay Zhuravlev. Dit gezegd zijnde aandacht voor 20.Le2-d1. Fischer had in april 1967 te Monte Carlo met 20.Le2-g4? in de laatste ronde tegen Geller verloren, in juni won Tal te Budva tegen Rajko Bogdanovic met de wel sterkste zet 20.Dd2-c2!!.

    Een Haagse schaker die onder pseudoniemen als “0-64”, “de Ster uit het Oosten”, “de Wijze Ster” brieven in kleur stuurde aan rubriekschrijvers en clubbladredacteuren – ik kreeg van hem brieven ondertekend met “Ingrid” – stuurde onder zijn echte maar hier door mij met X weergegeven naam ook onder het kopje “X analyseert voor de grootmeesters” en met de claim “Wit wint in alle varianten” (ik weet uit ervaring dat je daarmee voorzichtig moet zijn) analyses van het op eigen kracht gevonden 20.Ld1, o.a. aan Lod. Prins. Die complimenteerde in de Paroolrubriek de man met zijn vondst, hij wist te vertellen dat in de Sovjet-Unie Lilienthal zich met dezelfde zet bezighield. Ik zie een heleboel vertakkingen in Najdorf for the Tournament Player uit 1988 van John Nunn die 20… Le7 “the only move” noemde.

    Nunn zette op 20… Kd7 21.Tf7+ Kc6 22.cxd5+ exd5 23.Lb3 met 23…Ld4 voort waar ik via de engine van database.chessbase tot 23… d4 24.De2 Kb6 25.Dxe5 Db4 26.Lh4 Tf8= kom. Andere variant 22.Dc2 Kb6 23.Le2 Ka7, als je de onder het diagram van chessbites aanklikbare “Toggle Engine Analysis” maar lang genoeg bezig laat, dan krijg je 23.Lc1 Db4 24.Le2 De1+=.

    Voor welwillende correctie houd ik mij aanbevolen.

    • Avatar
      Henk Smout juni 12, 2021

      Zonder eerst met schaak op h7 slaan zou een zet eerder, dus 24.Th5-h1!!! nog sterker zijn geweest (dank je, Michel Hoetmer!).

    • Avatar
      Henk Smout juni 15, 2021

      In verloren stelling doet Zwart in 365chess.com/game.php?gid=2611345 de volgens de computer relatief sterkste zet 23… e7-e6 en achter het bord vindt de 17-jarige Karpov 24.g5-g6! en 26.Th5-f5!!. In publicaties van de witspeler eindigt de partij met 35.Dg7+ 1-0.

      In de loop der volgende decennia had de achteruitzet 23… Pe5-g6 voor Karpov en niet voor hem alleen vele analytische voetangels en klemmen.

      Karpovs eerste winstpoging met voorwaartszetten 24.Dxh7+ Kf8 25.Th6 e6 26.Txg6 fxg6 27.Dxd7 Dxe2 28.Dxd6+ Kg7 29.De7+ (de achteruitzet van de computer haalt met 29.De5+ Kh7 30.Lxe6 eerst de e-pion op, wint evenmin) 29… Kh8 30.Df6+ Kh7 31.Df7+ Kh8 32.Dxg6 levert na 32… Dd1+ niet meer dan remise op.

      Na tussentijds eerst beperkt achterwaarts 25.Dh6+ en dan op 25… Ke8 naar voren met 26.Dh8+ Pf8 27.Th7 e6? (27… Le6! met heel fraaie remisevarianten) komt hem later de eer toe voor 25.Th5-h1!!, alleen na 25… e6 26.Pd4 (zetnummer 27 bij Golubev is vergissing) was 26… Df4! en na op Karpovs voorstel 27.Pf5 de hernieuwde achteruitzet 27… De5! van S. Goldstein (uitroeptekens voor laatste twee zwarte zetten bij Gufeld/Stetsko The Ultimate Dragon 2001) zand in de machine, al blijkt de machine met het vervolg 28.Pxd6 Dxd6 29.Tf1 Le8 30.Dxg6 toch nog behoorlijk voordeel voor Wit te ontdekken. De verwarring was voor Golubev aanleiding tot 27.Lxe6, dat is uiteindelijk toch zwakker.

  3. Avatar
    Henk Smout juni 10, 2021

    De achteruitzet 16.Pf3-d2, een computeralternatief, is sterker dan de partijzet, al gaat het om smalle marges en het is toch ook niet het allersterkste. Fred Reinfeld in Great Brilliancy Prize Games of the Chess Masters 1961 beloonde op psychologische gronden (“Played to intimidate Black.”) 16.Tac1 in 365chess.com/game.php?gid=2695925 met uitroepteken. Uitgesteld speelt Pf3-d2 een belangrijkere rol in het vervolg van de alternatieven 16.Ta1-d1 (Igor Zaitsev) en 16.De2-e4 (Keres, ! in vijf edities ECO 1974 – 2006 en bij Roisman 1982). Na 16.d4-d5 van Romanovsky (! bij Koblenz in Lehrbuch der Schachtaktik Band 2 1972, Roisman in 400 Kurzpartien 1982 en Karpov in Miniatures from the World Champions 1985) kan het paard naar d4.

    Menselijke spelers mogen misschien na … f7-f6 primair tot … Ke8-f7 geneigd zijn, maar op 16.Tad1 en 16.d5 is 16… Kf8 het beste (16.Tad1 Kf7 17.Dc4+ Kf8 18.d5; 17… Pd5 18.Pe5+!; 16.d5 Kf7 17.De6+ volgens de engine iets sterker dan 17.Tad1 bij Koblenz en Karpov).

    Volgens Reinfeld en eerder Réti (postuum verschenen in 1930 in het Duits, Engelse vertaling 1933) was Von Bardeleben onterecht bang voor 16… Kf7 17.Dxe7+? (Wit heeft niet beter meende Tarrasch), want op 17… Dxe7 18.Txe7+ Kxe7 19.Txc7+ (gevolgd door Txb7 zegt Tarrasch zonder Txg7 te noemen), want 19… Kd6! (van Fahrni zegt Euwe) is beter tot gewonnen voor Zwart.

    Op 16… Kf7 i.p.v. het gespeelde 16… c6? is misschien het sterkste opnieuw de achteruitzet 17.Pf3-d2, voor dat oordeel is wel een microscoop nodig en het heeft geen praktische betekenis. In het menselijke schaak acht ik plausibel dat Von Bardeleben (ik ken geen uitlatingen van hem over de partij) ook 17.Pe5+ (was ik al als computerzet tegengekomen) en 17.Pg5+ vreesde. Of hij dat wel of niet zelf heeft bedacht, beide paardschaakjes zijn door Karpov vermeld en “immense complications” genoemd, beide mogelijkheden heten 0.00 op diepte 30 van de online engine van ChessBase. Ik vind het meest opmerkelijke dat het pre-digitale zetten zijn.

    Ik wil nog wel even kwijt dat 15.Dd1-a4+ sterker was geweest en 15… Kf7 in de twee edities van Batsford Chess Openings 1982  en 1989, eerste keer zelfs met !, verliest na 16.Pe5+!.

Alleen geregistreerde kunnen een reactie achter laten.