Bloed, zweet en tranen

Tien jaar geleden kwam ik met mijn arm in het gips op school. „Wat heb je gedaan?”, werd uiteraard gevraagd. „Meegedaan aan een schaaktoernooi”, antwoordde ik triomfantelijk. Dat schaakpartijen intens kunnen zijn, dat kunnen mensen zich wel voorstellen. Maar dat je er ook blessures mee kunt oplopen… Stiekem was de oorzaak natuurlijk een voetbalpotje op het pleintje buiten de speelzaal.

Een blessure zul je bij een schaken niet zo snel oplopen, toch kunnen schaakpartijen bijzonder inspannend zijn. Tijdens de slopende match tussen Karpov en Kasparov in 1984 bleek Karpov na afloop liefst 10 kilo te zijn afgevallen. De match eindigde uiteindelijk onbeslist omdat de spelers om fysieke redenen niet verder konden. Uit een studie blijkt dat topschakers op een wedstrijddag zo’n 6000 kilocalorieën kunnen verbranden. Dit is driemaal de gebruikelijke consumptie van een mens. Hoe komt dit? Tijdens de partij kan de ademhalingsfrequentie toenemen. Er is een enorme verhoging van de bloeddruk door stress. Daarnaast neemt het aantal hartslagen toe, zodat meer zuurstof wordt rondgepompt voor de verhoogde energieverbranding in het lichaam, waarna de longen weer harder moeten werken en zo verder.

Binnen de schaakliteratuur duikt de vraag geregeld op of het schaakspel kunst, sport of wetenschap is. Maakt het eigenlijk uit? Jazeker! Bij dit soort vraagstukken wil de overheid ook een vinger in de pap. In een arrest in 2017 heeft het Europees Hof bepaald dat schaken geen sportactiviteit is omdat het een ‘verwaarloosbare lichamelijke component heeft’. Activiteiten die ‘louter rust en ontspanning’ geven worden niet aangemerkt als sport. Op het Europees Hof wordt overduidelijk niet geschaakt…

Enfin, de wet zal worden aangepast waardoor denksportverenigingen vanaf 1 januari 2022 btw-plichtig zullen zijn. De prognose is dat dit de schatkist zo’n 1 miljoen euro oplevert. Dit geld zal natuurlijk wel door clubleden moeten worden opgebracht, waardoor zij mogelijk een aanzienlijke contributieverhoging kunnen verwachten. Eigenlijk is dat opmerkelijk. Competitief schaak vinkt alle vakjes van sport aan. Er is sprake van grote inspanning, waardoor zeer veel calorieën verbrand worden. De hartslag kan oplopen. Er is zweet en soms zijn er zelfs tranen. Ook de maatregelen die worden genomen om de wedstrijden eerlijk te laten verlopen wekken alle schijn van een sportactiviteit. Op hoog niveau worden dopingtesten gedaan. Daarnaast staan arbiters soms met een metaaldetector bij de ingang. Zo wordt ook de kans verminderd dat wordt gebruikgemaakt van mechanische doping.

Is er dan nog een uitweg? Een alternatief voorstel werd gedaan om ‘culturele vrijstelling’ te regelen. Om hiervoor in aanmerking te komen moet een activiteit een grote plaats innemen in het sociale en culturele erfgoed van een land. Kenmerkend is dat de activiteit sociale risico’s vermindert. Dit lijkt het geval: schaken is voor alle groepen toegankelijk, vermindert de vereenzaming en draagt bij aan leerprestaties. De culturele uitweg liep echter dood, omdat ‘onvoldoende aanwijzingen zijn gevonden dat denksporten in verband kunnen worden gebracht met cultureel erfgoed’.

Er rest nog één mogelijkheid: het spel meespelen. Het belastingstelsel is bijzonder gecompliceerd, maar biedt ook mogelijkheden. Schaakverenigingen kunnen zich aanmelden voor de kleineondernemersregeling (KOR), waardoor ze de btw-afdracht alsnog omzeilen. Volledig uitsluitsel geeft dit niet, omdat de schaakbond zelf wel btw moet afdragen. Er wordt momenteel overlegd over de juiste invulling.

Intussen ga ik even de buitenlucht in voor een hardlooprondje: ik moet natuurlijk wel fit blijven.


Dit stuk werd geplaatst in het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant, waar ik een wekelijks de schaakcolumn verzorg.

4 Comments

  1. Avatar
    Frits Fritschy september 25, 2021

    Even de feiten juist: het Europese Hof heeft geen uitspraak over schaken gedaan: het ging over bridgen. De match Karpov-Kasparov werd niet gestopt omdat de spelers het niet meer aankonden, maar omdat Campomanes er genoeg van had, of de sovjetschaakbond.

    Ik zou graag een bron zien van die studie betreffende de 6000 kcal. Ik heb het verhaal eerder gelezen in het forum van chessbase, en ook daar was de onderbouwing en bronvermelding matig, zover ik me kan herinneren. Ik vermoed overigens dat je op dezelfde gronden handelen op de effectenbeurs als sport zou kunnen aanmerken: ook competitief, ook veel stress.

    Dat er dopingtests bij het schaken worden (werden?) uitgevoerd opvoeren als bewijs dat schaken een sport is, is een omkering van oorzaak en gevolg: schakers wilden om financiële redenen graag dat schaken als sport werd gezien, en daarom moesten ze zich onderwerpen aan een volslagen belachelijk dopingreglement.

    En dan komt ook weer het verhaal over de positieve invloed op de leerprestaties van schaken: vast wel in sommige gevallen (bij mij leidde schaken juist af), maar of dat in dezelfde of wellicht meerdere mate ook geldt voor andere activiteiten naast het leren, wordt door de propagandisten van deze stelling nooit onderzocht.

    Elke keer weer hetzelfde verhaal. Om maar een paar extra centen binnen te halen of niet kwijt te raken, wordt er gegooid met niet of slecht onderbouwde theorieën. Je vergat nog de effecten van schaken op Alzheimer te vermelden.

  2. Avatar
    Nick Maatman september 26, 2021

    De uitspraak van het Hof ging inderdaad over bridge, maar had ook rechtstreeks consequenties voor andere denksporten, zie hier de kamervragen: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2018Z04186&did=2018D18610

    Meer informatie over de 6000 calorieën is onder ander hier te vinden: https://www.espn.com/espn/story/_/id/27593253/why-grandmasters-magnus-carlsen-fabiano-caruana-lose-weight-playing-chess
    Sta erbij stil dat het een limiet is, geen gemiddelde.

    Dopingtests zijn geen bewijs (is er uberhaupt zoiets als bewijs voor zo’n kwestie?), maar wel een verdere aanwijzing dat schaken overeenkomsten heeft met andere sporten.

    De informatie over de cognitieve voordelen van schaken werd door kamerleden opgevoerd als verdediging om denksporten alsnog via de culturele route van belastingvoordelen te voorzien. (zie nogmaals de kamervragen)

    Overigens is de afsluitende regel een hint om bovenstaande ideeën niet te serieus te nemen. Bovendien is het een column, geen wetenschappelijk artikel. Maar goed, ik zal bij mijn volgende hardlooprondje even een foto maken. Dan is gelijk duidelijk dat dat ook gefactcheckt is…

  3. Avatar
    Frans Peeters september 26, 2021

    Gisteren verscheen captain Maurice Schippers van Groninger Combinatie op krukken aan het bord tegen HWP Sas van Gent. Enkel gebroken als keeper bij een zaalvoetbalwedstrijdje afgelopen dinsdag …

    Foto’s van die wedstrijd staan hier.

Alleen geregistreerde kunnen een reactie achter laten.